Skip to main content

Full text of "De Pithoeanis in Iuvenalem scholiis [microform]"

See other formats


MICROFILMED 1993 
COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK 



as part of the . t^ • ^» 

"Foundations of Western Civilization Preservation Project 



Funded by the „ ,, , , xTTrT^Ti-o 

NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES 



Reproductions may not be made without permission from 

Columbia University Library 



COPYRIGHT STATEMENT 



The copyright law of the United States - Tltle 17, United 
States Code - concerns the miaking of photocopies or 
other reproductions of copyrighted material. 

Under certaln conditions specified in the law, libraries and 
archives are authorized to furnish a photocopy or other 
reproduction. One of these specified conditions is that the 
photocopy or other reproduction is not to be "used for any 
purpose other than private study, scholarship, or 
research." If a user makes a request for, or later uses, a 
photocopy or reproduction for purposes in excess of "fair 
use," that user may be liable for copyrlght infringement. 

This institution reserves the right to refuse to accept a 
copy order if, in its judgement, fulfillment of the order 
would involve violation of the copyright law. 



A UTHOR: 



STEPHEN, CHRISTOPH 
HEINRICH 



TITLE: 




DE PITHOEANIS 
lUVENALEM SCHOL 




PLACE: 



BONNAE 



DA TE: 



1882 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 
PRESERVATION DEPARTMENT 

BIBLIOGRAPHIC MICROFORM TARGET 



Master Negative # 



Restrictions on Use: 



Original Material as Filmed - Existing Bibliographic Record 




87J97 
*ES5 




Stephan, Christophor, 1857- 1 

De Pithoeanis in Ivvenalem scholiis; dissertatio 

philologiGa qvam. . . pvblice defendet scriptor 

Christophorvs Stephai3..K* Bonnae, typis Caroli 

Georgi, 1882. 
76 p. 22 cm. 

Thesis, Bonn, 1882. 



W)5t 



rr«> 







/r 



FILM SIZE: ^ ^ ^'■<^ 



TECHNICAL MICROFORM DATA 
REDUCTION RATIO:__iyj<l 



IMAGE PLACEMENT: 

DATE FILMED 

FILMEDBY: RESEARCH PUBLICATIONS. INC WOODBIUDGE. CT 



!NT: lAy (OAy' IB UB 

: lLL2^-i^3. INITIALS (L6jB. 






Association for information and Image Management 

HOOWayneAvenue, Suite 1100, 
Silver Spring, Maryland 20910 

301/587-8202 




Centimeter 

1 2 3 

iiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiii 



iiij 



VTTTJ 



4 5 

LiiiUj 



iiiiiiiiiiiiiiii 



6 7 8 

Hllllllllllllllllllllllll 



9 10 

iiiiliiiiliiiili 



TTT 



11 12 13 14 15 mm 

uM|mihjjjM^ 



TTT 



I 



Inches 



1.0 



l.l 



1.25 



m 
m 

■ 63 



u 
ii ^ 



2.8 
3.2 

m 



1.4 



2.5 



2.2 



2.0 



1.8 



1.6 




MnNUFflCTURED TO flllM STflNDflRDS 
BY flPPLIED IMflGE, INC. 





S^TS)? 



CttetWa (!httt»fr«ftp 

iU 4111 k- iir iu i li 4'.- •_. '- -^ '^^ 



THE LIBRARIES 





DB PITHOEANIS 
IN IVVENALHM SCHOLIIS 



DISSERTATIO PHILOLOGICA 

AD SVMMOS IN PHILOSOPFIIA HONORES 
AVCTORITATE AMPLISSLMI PHILOSOPHORVM 
ORDINIS IN VNIVERSITATE FRIDERICIA 
GVILELMIA RHENANA RITE IMPETRANDOS 
VNA CVM SENTENTIIS CONTROVERSIS DIE 
VII M. AVGVSTI A. MDCCCLXXXII HORA XH 

PVBLICE DEFENDET SCRIPTOR 

CHRISTOPHORVS STEPHAN 

COLONIENSIS 



ADVERSARIORVM PARTES SVSCIITENT 

lOANNES HAMMELRATH 
CAROLVS SCHVETH 
SEBASTIANVS DEHNER 



5M 




-i^i. 



BONNAE 

TYPIS CARCrLI GEORGI VNIV. ?\POGR. 
■ ' MDCCCLXXXII 




f ; 













1 



/ 



FRANCISCO BVECHELER 
HERMANNO VSENER 



S. 



\ 



« • 

• • • 

• • • 

• • ♦ • 



• • • •• . 

• . • • « 

•• • • • • 

• • « • 

•« • • > 



• • 

• » , 



• • 

• • 



• r • 

• • • « « 
• • • • 



• * • • • 

• » •» • • 

• ■ • 
• • • • 

• • • 

• • • 



4 « 



« » * . 



• • • > • • 



» . • « • 



• • « • 



,■>< 



J^^*: 



*^ V- 



'*'tM&!'y. -T'"""'-'^ 









n 









■ } 



/ 






\ 



J 

{ 



fJ,^. 



Scholia luvenaliana in permultis exstant codicibus, sed alia 
in aliis, ut suum cuique libro esse commentum^ iure quis dicat, 
aut certe vix duo inveniantur codices, qui plane eadem scholia 
habeant. Sed tamen maximae partis horum in luvenalem com- 
mentorum quasi fontes sunt vel fundamenta duo commentarii, 
alter antiquus et satis bonus, a doctissimo quodam homine sae- 
culo quarto post Chr. n. exeunte compositus, alter fusior quidem, 
sed multo vilior minorisque pretii, medio aevo conscriptus, qui 
in codice Laurentiano pl. 52,4 et Bernensi nr. 223 ^ Cornuto cui- 
dam tribuitur. Neuter vero horum commentariorum integer sin- 
cerusque aetatem tulisse videtur. Quae enim hodie leguntur 
scholiorum ut ita dicam corpora, ea aut tenuia uberiorave ex 
alterutro illorum continent excerpta, aut genuino commentario 
interpretamentorum aliunde ortorum plus minusve additum est, 
id quod interdum etiam excerptis illis accidit. Erui tamen potest 
et oportet, uter commentarius fons sit vel fundamentum unius- 



* De commenti vocabulo cf. lahn. proll. ad Pers. p. CLXIX n. 2 
et Eliae Vineti ' de Cornuto . , . . ac de Commentarii Commentique signi- 
ficatione praefationem' in editione Cornutiani in Persium commenti 
(Lutetiac apud Cl. Morellum 1613. 4"), de qua v. Bandinii catal. codd. 
latt. bibl. Laur. II 548 coll. lahn. proll. ad Pers. p. CLXVIII. 

2 lahn. proll. ad Pers. p. CXVIII et CXVI. Cf. Fr. A. Zachariae 
S. I. iter litterarium per Italiam (Venetiis 1762) p. 25: (Inter codd. 'piis- 
simorum et doctissimorum Patrum S. Mariae Curtis ut vocant Orlan- 
digorum' Lucensium) 'Pisis fortasse exaratus est etiam codex charta- 
ceus Saeculi XV, qui fuit Ser Petri Roncionii, ut in calce operis legitur, 
e Pisana praenobili gente. Lectura in eo exstat super satyras luvevalis 
Aquinatis ex Commentariis Cornuti copiosissimc edita . . . . ' atque Fabri- 
cii bibl. med. et inf. Latin. 1. 1 (p. 430 ed. Patav. a. 1754) sub v. Cornutus. 




'**!.■ 



/ 



fes 






t^ i^^ 



:^' 









I 



a 



V ^ 






/ 






Scholia luvenaliana in permultis exstant codicibus, sed alia 
in aliis, ut suum cuique libro esse commentum^ iure quis dicat, 
aut certe vix duo inveniantur codices, qui plane eadem seholia 
habeant. Sed tamen maximae partis horum in luvenalem com- 
mentorum quasi fontes sunt vel fundamenta duo commentarii, 
alter antiquus et satis bonus, a doctissimo quodam homine sae- 
culo quarto post Chr. n. exeunte compositus, alter fusior quidem, 
sed multo vilior minorisque pretii, medio aevo conscriptus, qui 
in codice Laurentiano pl. 52, 4 et Bernensi nr. 223 ^ Cornuto cui- 
dam tribuitur. Neuter vero horum commentariorum integer sin- 
cerusque aetatem tulisse videtur. Quae enim hodie leguntur 
scholiorum ut ita dicam corpora, ea aut tenuia uberiorave ex 
alterutro illorum continent excerpta, aut genuino commentario 
interpretamentorum aliunde ortorum plus minusve additum est, 
id quod interdum etiam excerptis illis accidit. Erui tamen potest 
et oportet, uter commentarius fons sit vel fundamentum unius- 



/ 



^ 



( 



* De commenti vocabulo cf. lahn. proll. ad Pers. p. CLXIX n. 2 
et Eliae Vineti ' de Cornuto .... ac de Commentarii Commentique signi- 
ficatione praefationem ' in editione Cornutiani in Persium commenti 
(Lutetiae apud Cl. Morellum 1613. A^), de qua v. Bandinii catal. codd. 
latt. bibl. Laur. II 548 coll. lahn. proll. ad Pers. p. CLXVIII. 

2 lahn. proll. ad Pers. p. CXVIII et CXVI. Cf. Fr. A. Zachariae 
S. I. iter litterarium per Italiam (Venetiis 1762) p. 25: (Inter codd. 'piis- 
simorum et doctissiraorum Patrum S. Mariae Curtis ut vocant Orlan- 
digorum' Lucensium) 'Pisis fortasse exaratus est etiara codex charta- 
ceus Saeculi XV, qui fuit Ser Petri Boncionii, ut in calce operis legitur, 
e Pisana praenobili gente. Lectura in eo exstat super satyras luvenalis 
Aquinatis ex Commentariis Cornuti copiosissimc edita . . . . ' atque Fabri- 
cii bibl. med. et inf. Latin. 1. 1 (p. 430 ed. Patav. a. 1754) sub v. Cornutus. 



i-*j 



i 



2 

cuiusque eorum commentorum, quae hodie in libris medii aevi 
inveniuntur. Quod si respexeris, tria scholiorum luvenalianorum 
discernenda erunt genera; quorum primum ut et puro et sincero 
fonte ex illo quarti post Chr. n. saecali commentario fluxit, licet 
hic illic rivuli aliunde orti turbidiores fluctus^ admiscuerint. Al- 
teri pro fundamento est Cormiti expositio super toto lihro luvenalis 
(Laur. pl. 52, 4); hoc quoque genus saepissime interpolatum esse 
videtur additamentis partim melioris partim deterioris notae. In 
tertio vero numeranda erunt ea scholiorum corpora mediique 
aevi commenta, quae cum neutro illorum commentariorum co- 
haerent ^ 

Hoc libello de primo tantum genere nobis est propositum 
agere. Id autem efficitur eis in luvenalem scholiis, quae iam- 
dudum in omnium doctorum manibus sunt, quaeque hoc saeculo 
Cramerus Heinrichius lahnius recensuerunt. Inter codices vero, 
qui haec exhibent, primo loco nominandus est Montepessulanus 
nr. 125 (lahnii Pithoeanus, Hermanni Budensis), e quo primus 
etsi non ea quam hodie desideramus cura Pithoeus edidit Lutet. 
a. 1585 una cum ipsis luvenalis saturis, quas eiusdem codicis 
ope optime eum recensuisse notum est (cf. C. Fr. Hermanni luv. 
praef. p. XX). Unde universo huic scholiorum in luvenalem 
generi Pithoeanis inditum est nomen. Cum hia Montepessulanis 
scholia codicis Sangallensis nr. 870 adeo congruunt, ut et lahnius 
(proU. ad Pers. p. CLYI) et Matthias (de scholiis luvenalianis 
Halae 1875 p. 1) Sangallensem ex Pithoeano descriptum esse 
putaverint; quod tamen secus se habere infra videbimus. Id 
vero apertum est ex communi neque multo antiquiore archetypo 
utrumque deductum esse (cf. lahn. ed. luv. minor. [a. 18G8] 
praef. p. 6). Accedunt fragmenta Argovensia, de quibus nuper 
rettulit Hans Wirz (Herm. XV p. 437 sqq.), quorum scholia 
plane eiusdem recensionis sunt, cuius Montepessulana et Sangal- 
lensia. 

Huic scholiorum collectioni proxima simillimaque ea fuit, 
qua U8U8 est G. Yalla, qui edidit luvenalem Yenetiis a. 1486 
perpetuo instructum commentario, quamque in praefatione Probi 



* Talia quoque exstare neminem fugiet, qui catalogorum editio- 
numque specimina paulo diligentius percensuerit; accuratius vero totam 
hanc rem tractaturum me prohibuerunt angusti qui esse debent huius 
libelli fines. 



V. 



1 



Y 




/ 



\ 






^ 



grammatici in luvenalem commentarios vocat; ex eodem enim 
fonte maxima eius pars fluxit, quo scholia Montepessulana 
Sangallensia Argovensia. Quae vero ratio intercedat inter haec 
et Yallae Probum, accuratius exponemus capite huius libelli tertio. 



Capvt L 

DE CODICE MONTEPESSVLANO Nr. 125. 

Huius codicis^ accuratiorem exactioremque notitiam debeo 
viro doctissimo et erga me benevolentissimo M. Bonneto, qui 
me de permultis eius locis, de diversis in eo manibus interpola- 
tionibus inscriptionibus summa humanitate diligentiaque certiorem 
fecit; cui *viro optime de me merito hoc loco laetus lubens pu- 

blicas ago gratias. 

Scriptum esse codicem in monasterio Laureshamensi aut 
certe diu inter libros eius fuisse testantur haec verba, quae in 
ultima pagina exstant manu saeculi IX vel X scripta: 

Codea; sci NAZATII Martiris XPI 2 



1 Cf. Catalogue general des manuscrits des bibliotheqnes publ. 
des departements tom. I p. 330 sq. 

2 Secuntur in codice hi versus scripti, si non prius, at saeculoX: 
Qui cupit Imnc librum sibimet contendere primum 

Hic flegetonteas patietur (corr. in patiatur) ^ sulphure flammas. 
lidem versus paulo inferius iterum leguntur. Ceterum cf. 'Breviarium 
Codd. monasterii S. Nazarii in Laurissa seu Laureshamensis ad Ehenum, 
ex pervetusto codice bibliothecae Palatinae-Yaticanae, qui fuit olim 
eiusdem monasterii* editum ab A. Maio Spicileg. Rom. V p. 161 sqq. 
et Wilmanns. mus. Rhen. XXHI p. 391. Ibi enim haec leguntur: Lib. 
iuvenalis' poete. — Non igitur debuit omitti hic codex a Val. Al. 
Fr. Falk, qui in libro, qui inscriptus est: Geschichte des ehemaligen 
Klostcrs Lorsch (Mainz 1866), in adnot. 49 II (p. 176 sqq.) pretiosos ma- 
nuscriptos qui huic monasterio debeantur libros enumerans nostri co- 
dicis nullam facit mentionem. 






Inde in bibliothecam Mattbiae Corvini, Hungariae regis, per- 
latus esse videtur, si quidem quae in folio quod numeratum est 
primo r. leguntur: 

mathias 1469 
ad hunc pertinent. Quibus vero post Budensem a. 1526 cladem 
iactatus sit casibus, vel qua ratione ad Franciscum Pitboeum, fra- 
trem Petri, pervenerit, nescimus ; quod enim P. Pithoeus in iis, 
quae in calce commentarii antiqui lectorem monet, ita ait: '(exem- 
plar) quod de Budensis cladis reliquiis in Thassilonis quondam 
Ducis coenobium relatum fuisse ex Matthiae adscripto nomine 
facile adductus sum, ut crederem', rem plane contra se habere 
illae codicis inscriptiones testari videntur. Franciscus autem^ Pi- 
thoeus Petro fratri codicem donavit, ut hic ipse refert in 'mo- 
nendis* modo commemoratis, anno ut videtur 1573; certe sub 
nomine P. Pithoei, quod in primo quod numeratum est folio 
r. antea exstitit, nunc totum fere erasum estS legitur: 

MDLXXIIL 
Hanc inscriptionem excipiunt verba: 

Ex Libris Collegii 

Oratorii Trecensis. 

Quibus efficitur codicem post mortem Pithoei in bibliothecam 
collegii oratorii Trecensis pervenisse; inde revolutionis quae dici- 
tur Francogallicae temporibus primum in bibliothecam publicam 
Trecensem, deinde Montepessulam perlatus est'^. 



' Exstat vero etiam hodie nomen Pithoei et in folio primum qnod 
numeratum est antecedenti r. (P. Pithou) et in ultima pagina (f. 80^) bis 
(media pagina in raagna rasura P. PITH6V et imo margine P. Pithou). 

« Cf. de tota hac re G. Libri Notice des manuscrits de quelques 
bibliotheques des departements (Journal des Savants a. 1841 p. 432 n. 1, 
437 sq., 477, 548, 550; a. 1842 p. 41 extr. sq.). — Codicera hunc un- 
quara Bouherii fuisse (quod affirmat lahnius ed. luv. rainor. praef. p. 5), 
haud veri siraile est. Primura enira codices Montepessulanos, qui ohra 
Bouherii fuerunt, si non ad unura oranes, at certe fere oranes in folio 
praefixo eius noraen atque nuraerura, quera in bibliotheca eius habe- 
bant, hodie etiara exhibere Bonnetus raihi rettulit; tale vero in hoc 
codice nihil inveniri. Deinde qui ea, quae G. Libri 1. c. (de.Bouherii 
libris cf. etiara Journ. des Sav. a. 1841 p. 432) de his rebus disserit, 
perlegerit, is vix posse fieri cognoscet, ut codex olim Pithoeanus, quem 
postea inter libros collegii oratorii Trecensis fuisse constet, unquara 
Bouherii fuerit. 



V. 



• 



'■3^ 



/ 



i 



f 



Continet Persium (inde a folio l^ usque ad fol. 13^ et 
luvenalem (inde a fol. 13^ usque ad fol. 80% in quo scriptae 
sunt duae vitae luvenalis manu recentiore; cf. infra p. 9 not. 
extr.), utrumque scholiis marginalibus glossisque interlinearibus 
instructum. Scriptus est in membranis saeculo IX, et quidem 
ut mihi Bonnetus rettulit luvenalis saturae atque scholia eadem 
manu*. Postea vero luvenalis verba, quorum est in hoc codice 
recensio optima, manu centum fere annis recentiore secundum 
exemplar alterius recensionis deterioris Nicaeanae radendo et 
corrigendo passim niutata vel depravata sunt^. Eadem manus 
(S^) scholia interpolavit ; quae vero addidit interpretamenta, ea 
deprompta sunt ex codice quodam scholiis deterioris generis in- 
structo, quorum fundamentum esse Cornuti eapositionem super 
toto lihro luvenalis supra diximus, quaeque in codicibus, quibus 
Nicaeana saturarum recensio continetur, adscripta esse solent (cf. 
lahn. ed. luv. minor. praef. p. 7 extr. sq.; proll. ad Pers. p. 
CXXVI sq.; C. Fr. Hermanni schediasma de scholiorum ad luv. 
genere deteriore [C^ott. 1849] p. 7 sqq.). Haec vero additamenta 
lahnius in scholiorum editione (a. 1851) partim ut debuit omi- 



1 F. Ruhl (Konigsberger wissensch. Monatsbl. v. VII [a. 1879] 
p. 140 sq.) in ipsis luvenalis saturis tres raanns discernit, quas P', P^, 
raanura quae scholia scripsit (die Scholienhand) appellat; adnotat enim 
ad luv. I 85: ' timor ist nicht von P^, sondern von der Hand, die die 
Scholien geschrieben hat, nachgetragen ', adI126: 'quiesc(&V\ quiescit 
dic Scholienhand', ad I 143: 'critdus P^ crudU die Scholienhand', ad 
II 68: 'fabulla, aber f von der Scholienhand in Rasur'; denique ad 
II 94: 'trementis PS tremcntes die Scholienhand '. At Bonnetus mihi 
pro certo affirraavit atque sibi plane persuasura esse scripsit et verba 
luvenalis et scholia fere orania eadera raanu scripta esse. De singulis 
vero locis haec rettulit. luv. I 85 timor rainutioribus quidera litteris, 
sed ceterura plane eisdera quibus prima raanus scripsit ductibus ad- 
ditum est. I, 126 quiescd' prima manu; alia raanus (fortasse priraa 
earura raanuura, quae schoUa interpolaverunt quamque S- appellavi) 
lineolara per c& duxit, ut nunc exstet: quiesc^. I 143 crudus pr. ra.; 
alia manus (fortasse S^) lineolara supra u posuit. II 68 fahulla pr. 
m.; superior pars litterae f erasa est atque ad inferiorem ductum dex- 
tra parte alia manu (fortasse S^) parva cauda adiuncta, ut nunc exstet: 
Tahulla. II 94 trementis pr. m.; e suprascriptum manu alia (S'^). 

2 De hac re cf. lahn. ed. luv. minor. praef. p. 5. Ceterura etiam 
tertia scholiorura manus (S^), de qua v. infra p. 10, in luvenalis verbis 
quaedam correxit aut depravavit, neque plures etiam manus in his 
correcturis fortasse versatas esse negare audet Bonnetus. 



6 



sit, partim recepit neqiie tamen in adnotatione critica a recentiore 
manu addita esse commemorat. De posterioribus tantum — priora 
enim nuper mihi Bonneti maxime beneficio innotuerunt — accu- 
ratius quaesivi. Exstant igitur omnia fere in uno pluribusve 
codd. Leidensium, in quibus scholia Cornutiana inveniuntur, Vos- 
sianos dico nr. 18 et nr. 64 atque bibl. publ. nr. 82 ^ Grato 
vero ut aequum est animo hic memorandum est viro egregio 
de Rieu benevole intercedente nostra causa iis quibus visum 
est locis codices Leidenses inspexisse de eisque diligenter rettu- 
lisse virum doctum humanumque van Yeen. Cuius testimonio 
nituntur ea, quae de illorum codicum scholiis in medium profere- 
mus. Haec autem ex scholiis, quae in lahnii editione leguntur, 
manu secunda (S^) in codice Montepessulano sunt addita: 

Schol. ad I 20 (in cod. Mont. ad 11. fere versum adscriptum): 
Aurmice. Lucinm satyricum dicit^ qid fuit Auruncus id est Tusciis. 
— Exstat in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 64^. 

schol. ad 1 32 in cod. Mont. lemmate omisso ita scriptum 
est: Advocaius fuit. qiti scelerih; dives effectus -r — Lectica. 
genus vehiculi; nohiles enim lecticis vehehantur. — Exstant haec 
duo scholia in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 64"'^. 

schol. ad II 60: Tercia (sic in cod. Mont.) nmien merc- 
iricis t (sic cod.) tercia i])sa, id est cum- duobus adtdteris, id car- 
paf^ quod non sufficiehat viris (leg. vir ei), nisi plures essent. — 
Exstat in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 64. 

schol. ad YII 20 : Hortatur poetas temporihus Neronis car- 
mina scrihere. — Exstat in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 61. 

schol. ad YII37: quia poetae ApoUini ct Musis erani con- 
secrati. — Hoc scholium a codicibus Leidensibus abesse mihi re- 
latum est; quod casu factum esse potest. 

schol. ad YII64: Cyrra enim et Nisa montes sunt; Cyrra 



* Cf. de his codicibus Schopenum in programmatc gymn. Bon- 
nensis a. 1847 p. 1. Fusius de iis rettulit Gigchius libcllo, qui inscrip- 
tus est: 'Apparatus critici ad luvenaleni iu bibl. acad. Leidensi asser- 
vati descriptio et specimen' (Leidae 1849). 

"^ Liceat mihi monere in codicibus Leidensibus haec scholia paulo 
aliter scripta esse solere. Gigchius enim, ut exemplum adferam, schol. 
Voss. ad I 20 in dissertatione 'continenti tria capita, luvenalem eius- 
qiie scholiastas spectantia ' (Lugd. B. 1850} p. 20 ita edidit: Lmilius 
Satiricus, qui Auruncus fuit i. e. Tuscus. 

3 Cf. Gigch. 1. e. p. 21 n. 2. 



V. 









f 



,' 



/ 



F 



^ 



^ 



.< 



Ap)ollini, Nisa Lihero consecratus est, — Legitur in codd. Voss. 
nr. 18 et nr. 64 bibl. publ. nr. 82. 

schol. ad YIII 3 : Aemilii nohiles et triumphales viri fuerunt, 
unde statuae eorum currus hahehant. — Legitur in codd. Yoss. 
nr. 18 et nr. 64 bibl. publ. nr. 82 ^. 

scholl. ad YIII4: Nasum minorem dicit vel vetustate (sic 
cod, Mont.) detritum a statua vel quia (sic cod.) in praelio nasum 

corrinus 

amisit et ideo adhuc in statua ahsque naso erat depictus (sic cod.). 

Carentem auriculis vel mutilatis in statua, vel quia hoc suh- 
plicio (sic cod.) affectus est . nam antequam ah Othone occideretur 
iruncatae sunt ei nares et aures. — lisdem fere litteris utrumque 
scholium exstat in codd. Yoss. nr. 18 etnr. 64 bibh publ. nr. 82*. 

schol. ad YIII 9 : Lepidi nohilissimi fuerunt. quidj inquit, 
prodest Lepidorum statuas erigere, si nidla eis reverentia exiheiur, 
sed turpia quaeque coram eis aguntur. — Invenitur in codd. Yoss. 
nr. 18 et nr. 64-. 

schol. ad YIII172: S. i. si vis illum legatum esse et aliquo 
dirigcre. — Exstat in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 64. 

schol. ad X122: hic versus male compositus est Ciceronis, 
et est cacemphaton. dicit ergo, si Cicero nil (sic cod. Mont.) jpe- 



^ Cf. Gigch. appar. crit. ad luv. p. 21. 

2 Scholia ad VIII 3. 4. 9 supra adlata atque ea, quae praeterea 
initio huius saturae secunda manus (S'-^) addidit — addidit autem haec 
quoque interpretamenta, quae et ipsa exstare in codd. Leidensibus 
testatur Gigchius 1. c. p. 21: Hac satyra de generositate nohilium disputat 
dicens nihil esse nobilitatem carnis, nisi quis nohilitatem mentis in morum 
probitate servavcrit (dextro margine). — Loquitur ad quendam Ponticum 
Bubellium Blandum, qui cum turpiter viveret iactabat suam nobilitatem 
(sinistro margine). — haec in cod. Mont. recenti tempore lineis tra- 
ductis deleta sunt. Veri simile igitur est iam Pithoeum haec scholia 
deterioris esse notae cognovisse ; cf . quae dicit in ' monendis* supra (p. 4) 
commemoratis: 'quin et in antiquo exemplari saepe me ab initio ex 
marginum diversitate interpretationum etiam diversitatem notasse me- 
mini: quam tamen in hac cditione repraesentare neque potui, neque, 
opimr, debuV. Omisit vero in sua scholiastae Montepessulani editione 
et illa scholia et ceterorum, quae sec. m. addita sunt, maximam par- 
tem. Exstant ex illis in eius editione haec tantum: schoU. ad I 32. 
VII 20. X 122. XII 85; sed ad hoc postremum Pithoeus in notis in 
vet. schol. luvenal. adnotat: Molles focos) In vet. cod. sunt haec recen- 
tioris scripturae. Ex interlinearibus autem cod. Mont. glossis, de qui- 
bus paulo infra agemus, haud paucas in scholiorum numerum recepit. 



\ 



\ 



\ 



8 

rUms scripslsset, non interficerctur. — Exstat in cod. bibl. publ. 

nr. 82. 

schol. ad XII 85: Molles focos deorum cllcif, qui de ture 
facti sunt. — Invenitur in codd. Yoss. nr. 18 bibl. publ. nr. 82. 

schol. ad XY 43: Periigil thoro . quod noctc fiebant illa sacra. 
— Legitur in codd. Yoss. nr. 18 bibl. publ. nr. 82 ^ 



/ 



1 Omnia esse, quae sec. m. (S^) addita sint, scholia ista cave 
putes; multo plura sunt; speciminis loco quaedam in lahniana editione 
non exstantia, quae aut Bonnetus mecum communicavit aut aliunde 
novi, hic adscribam: 

Schol. ad 12: Theseide nomcn possessivum. ut acneide. id cst 
fdbida thesei. Theseus atitem (jigas fuit. gui cum perito descendit ad 
infcros propter proserpinam. — Idem scholium exstat in codd. Leiden- 
sibus: cf. Gigch. tria capp. luv. eiusque scholl. spectt. p. 18. — schol. 
ad I 2 : Codrus hic poeta fuit tragoediae scriptor. qui fabulam thcsei 
traico sermone coposuit. — schol. ad 18: Eolt^a (sic) est una ex novcm 
insulis quibus imperavit eolus. qui ex fumo vicinae aethnae solitus crat 
pracdicere qui venti flare^it. unde eis dicitur imperasse. notissima in- 
quit cst phisica. et unde ignis aethnae ardcat. scilicet ex terrae sid- 
phureo et exuentu motu aquolllH procreato. quae ingreditur a mari 
per qoosdam cauernas. — Cf. Leipz. Literaturzeit. a. 1830 p. 2193, ubi 
idem scholium e cod. Gudiano bibl. Guelferbyt. nr. 156 prolatum est, 
sed raulto integrius, quam hoc Mont. — schol. ad I 16 (Cat. gen. des 
bibl. publ. des dep. tom. I p. 381): Scilla et imperator fuit et dictator, 
qui accusatus cum coepissct odio esse Romanis, accepit concilium ab 
amicis et a luvencde ut dignitate deposita officii securus viveret. — 
schol. ad 122: Tuscum aut vcdidiorcm cctcris. aut pro quocumque pcr 
fguram K(\T eXOXGN. — schol. ad 127 (Cat. gen. tom. I p. 331): 
Crispinus iste postquam a Nerone factus est senator, tantae superbiae 
abundans opibus fuit, ut alios anulos hicme, alios ferret aestate, adco- 
que delicatus erat, ut anulorum pondus se sustinere non posse fingeret, 
ac per /*oc vcntilabat digitum cum anulo; quod indicium erat magnae 
luxuriac. Aiiidus in signum gratiae habebatur antiquitus. Qucm por- 
tabant familiares regis; unde Assucrus tidit ab Aman anulum, qucm 
dedit Mardocheo. — Exstat verbis paululum difterentibus in cod. Gu- 
diano atque usque ad Uuxuriae' certe vocabulum in codd. Leidensibus; 
cf. Gigch. 1. c. p. 21. — schol. ad III: In principio sui libri falso red- 
arguit philosoplws qui fingunt se esse amatores et sectatores veritatis. 
(& delinquentes arguunt cum ipsi viciosi sint. et deteriorcs his quos ar- 
guunt existant: Ergo in hac satyra obsccnos carpit philosophos. incipit 
etiam senatum lacerariH', qui tam gencnditer quam specialiter sivmlata 
ueritate domcstica vicia celabat. paupcres asprime diiudicans. siqtiid in 
cdiquo deliquissent. Cui cjuasi respondere facit laroniam incretricem: 
improperantem quod senatorcs effeminati stupratorcsqiic effcborum cffecti 



^ 



{ 



Kt 



\ 



f 



9 

Manifestum vero indicium, quo illa scholia postea in codi- 
cem Montepessulanuni inculcata esse patet, hoc est, quod ad unum 
omnia absunt a codice Bangallensi nr. 870; qua ex causa mihi 
quidem tota haec quaestio orta est. Quamquam concedendum 
est eum, qui hunc librum scripsit, alia nonnulla aut consulto 
aut casu neglegentiave omisisse; de qua re postea dicemus. 

Praeter illa scholia marginalia quae vocantur secunda manu 
(S^) in cod. Mont. omnes fere glossae interlineares adscriptae 
sunt. Etiam ex his coniplures lahnius in suam scholiorum edi- 
tionem recepit iniuria ut mihi quidem videtur. Sunt vero haec: 

luv. Y 154: Supra: Q,ui suprascr. m. sec: tiro. — Eadem 
glossa exstat in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 64. 

luv. YI 40: Ad iidtis inter lineas m. sec. adscriptum: 
cristis. — Haec quoque glossa in codd. Yoss. nr, 18 et nr. 64 bibl. 
publ. nr. 82 exstat. 

luv. YI 261: a campidoctore glossa interlinearis est su- 
prascr. m. sec. super: monsiratos. — Invenitur in codd. Yoss. 
nr. 18 et nr. 64. 

luv. YI 476: Ad libraria m. sec. adscriptum : lanipendia. — 
Idem interpretamentum legitur in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 64 
bibl. publ. nr. 82. 

luv. YII 4: ut furnarii fierent m. sec. suprascr. supra vo- 
cabulum fornos. — Est in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 64. 

luv. YII 6: emissarii glossa interlinearis m. sec. adscripta 
ad praccones. — Exstat in eisdem codd. 

luv. YII 212: Chironis m. sec. adscr. ad magistri. — Ea- 
dem glossa invenitur in codd. Yoss. nr. 18 et nr. 64 bibl. publ. 
nr. 82. 

luv. YIII 227: i. voci missarii (sic) glossa interlinearis est 
m. sec. addita. — Idem interpretamentum exstat in codd. Yoss. 
nr. 18 et nr. 64. Cf. Gigch. appar. crit. ad luv. p. 32. 

luv. XI 88: s. iinfe horam nonam. — Haec quoque glossa 
in cod. Mont. inter lineas scripta legitur in cod. Yoss. nr. 18. 



deteriora quam midiercs facercnt. — schol. ad X 166: Quia veneno amdi 
sui intcremit se . ne traderetur romanis a bithinio. — Plurima huius- 
modi scholia addita sunt ad sat. I, paucissima ad ceteras saturas. Restat 
ut moneam in fol. 80^ altera manu (S'^) non solum primam vitarum 
lahnianarum (p. 386 sq. ed. a. 1851), sed etiam tertiam (p. 368) atque 
scholia ad utramque esse addita. 



7:iM,: 



10 



luv. XIY 162: epirotichos suprascr. m. sec. (?) vocabulo 
molossos. — Invenitur in cod. Voss. nr. 18. 

luv. XYI 12: desperante verbis medico nil suprascr. m. 
sec. — Exstat in eodd. Yoss. nr. 18 bibl. publ. nr. 82. 

luv. XYI 13: i. qualis fuit harda m. sec. adscr. ad Bar- 
daicus. — Exstat eadera glossa in codd. Yoss. nr. 18 bibl. publ. 
nr. 82. 

luv. XYI 51: i. qui castrense pecidium liberum lidbent. Haec 
m. sec. suprascr. sunt verbis Praeterea testandi mil. — Inveni- 
untur in cod. bibl. publ. Leid. nr. 82. 

Yidentur igitur liae glossae interlineares ex eodem codice 
depromptae esse, unde marginalia manus secundae scholia de- 
scripta sunt. Eas vero omnes et ipsas a cod. Sangallensi 870 
abesse conseutaneum est. 

Eodem fere tempore (saec. X ut Bonnetus iudicat), quo se- 
cunda, tertia quaedam manus (S^) in cod. Mont. nonnulla adie- 
cit; ex quibus additamentis lahnius in suum scholiorum corpus 
recepit haec duo: Conchilia genus piscis. — quae verba ad YIII 
101 in margine adscripta sunt m. tert. — atque: Loquitur ad 
Persicum; quae cum in codicis margine exstent, lahnius ea in- 
scriptioni sat. XI falso adiecit*. 

Denique manus saeculi fere XY argumenta singulorum ut 
ita dicam capitum saturarum in margine passim adnotavit. Ex 
quo genere illa sunt, quae lahnius in adnot. crit. edit. scholl. ad 
luv. YI 1 commemorat : quod non sit ducenda uxor. P (immo illa 
saec. XY manus) ad v. 28 adscripsit. 

In ea cod. Mont. collatione, qua usus est lahnius, quae ab 
I. Y. Bertino confecta erat (cf. lahn. ed. luv. minor. praef. p. 5), 
nulla huius manuum differentiae mentio fuisse videtur; lahnius 
certe nihil eiusmodi in adnot. crit. ed. scholl. profert. Omnino 



V 



* Utrumque ihterpretamentum omittit Pithoeus. — Tertia haec 
manus (S^) non tot scholia glossasque addidit, quot secunda, sed tamen 
nuraerum satis magnura. Ut vero certius de hac quoque manu iudice- 
tur, quaedam, quae Bonnetus mecum comniunicavit, in raediura profe- 
rara. luv. VIII 94 haec manus (S^) voc. Pirate suprascripsit: -i- latro- 
neSj VIII 104 supra mensae: erant, VIII 125 supra sententia: i- ficta, 
X 335 supra centcna: sestertia; ad X 293 hoc de Lucretia scholium in 
margine addidit: Ipsa interfecta e a patre p pulchritudine viciata. — 
Horum quoque tertiae manus additaraentorura in cod. Sangallensi nr. 870 
nulkim comparere vix est quod moneam. 







• / 



\ 



1" 



11 

vero eam collationem etiam quod ad scholia attinet^ haud satis 
accuratam fuisse eo evincitur, quod nonnulla scholia a cod. Mont. 
abesselahnius affirmat, quae in eo exstant. Ad schol. enim ad 1 155 
lahnius in adnot. crit. haec exhibet: ' Tigillinum - dicit om. P 
- At ut Bonnetus mihi rettulit haec pr. m. in dextro mar- 
gine scripta exstant in P. - Ad schol. ad II 99 haec adnotat 
lahnius: \ . . etenim quae sequuntur 'occiso — lapide' S w. 

90 apponit, P prorsus omittit miror unde hoc 

scholium ediderit p (Pithoeus), cum mihi relatum sit deesse dlud 
l^ p; _ At non deest, sed ut in cod. Sangallensi, ita m Monte- 
pessulano totum hoc scholium satis amplum adpositum est ad v. 90 
pr. m. fol. 18" parte superiore, sed pro Galba ibi scriptum est: 
galua, pro Bebriacum : uebrycum (Sang. uebricum) ; paulo inferius 
rectius iam legitur: aii bebryacum (Sang. ait bebriacum). Asteri- 
scus autem, quo hoc scholium in cod. Mont. ad v. 99 relegatur, 
manu recenti additus est; palma vero, de qua ad II 99 adscripta 
sunt verba: suhnotatio huius retro scripta est (sic Mont. et Sang.) 
ul//ue (P uue S) palma. , neque in Mont. cod. neque in Sang. 
apparet. - Ad schol. ad III 158 lahnius ita: Mivitis - a 
pinna om. P' — Sed haec quoque re vera exstant in P pr. m. 
scripta in margine sinistro. - SchoLadIY85: S^iticm. (Sang.: 
Sevciam) si liceret crudelitatem damnare . cui magis liceret quam 
huic, quod in cod. Sang. in medium scholium ad lY 81 inter 
verba: agrippinam et illam errore delatum est, et ipsum m P 
deesse lahnius refert. — Non deest, sed pr. m. in sinistro mar- 
gine ad suum versum est adscriptum. Yersus 81 autem scholium m 
dextro margine invenitur; post voc. agrippinam intervallum est 
paulo maius quam unius versus. Tum secuntur haec: Honestum 
adfcrre. l: Illam amitam etc. Lemma: Ilonestum adferre. L in 
Sangallensi quoque codice ante Illam exstat, sed post scholium 
V. 85. Abest igitur ab utroque codice sola vocula 'Et\ quae in editione 
lahniana ante Honestum adferre l. expressa est. — Scholia ad YI 
542 tria a lahnio plane confusa sunt. Adnotat haec: 'sub -- ex- 
ponentes om. P, habet tamen p et ex vet. ex. affert Moysei. S 
scholia ita disponit: scilicet — consuerunt iversull—17), CYM -7 
mendicat {9—ll)\ — Yideamus, quid sit in codicibus. Ad v. 542 
in cod. Mont. pr. m. in margine sinistro haec adscripta sunt: Sci- 



1 Ipsos luvenalis vcrsus non satis diligenter collatos esse a Ber- 
tino iam pridera inonuit F. Rulil in Philol. v. XXX p. 676 sq. et fu- 
sius in Konigsberg. wissenschaftl. Monatsbl. v. VII (a. 1879) p. 189 sqq. 



II 



12 

licet. Suh ohtenfu reUgionis aliqiiid petit \ di.vit nam supcrius iu- 
daeis Jiortos datos qiios \ colentes presfahant i^ensiones modo inquit 
la\horem horfi declinantes transferunt se ad deos \ lucri causa 
legcm moysci exponentes. — Statim sequitur aliud scholium pr. m. 
una linea scriptum in margine inferiore (YI 542 enim ultimus 
huius paginae versus est): Cum dcdit i. l. c. p. Ideo dixit foeno- 
que suppellex quod liis pulmentaria sua et calidam aquam die 
sahhati servare consuerunt. — Tertium scholium, quod et ipsum 
pr. m. ad suum versum (542) est adscriptum, sed in dextro mar- 
gine, hoc est : Cum dedit. Cum gallus sacerdos ac \ lustrator ahs- 
cesserit iudea venit \ midier quae in aurem susurrando | mendieaf. 
— Plane eadem verba eodem ordine, sed uno tenore scripta ex- 
stant in codice Sangallensi; litterae paucae aut desunt aut sunt 
additae; Ut pro iudaeis scriptum est iudeis^ pro hortos ortos^ pro 
prestahant praestahant. — Deinde scholium ad YIII 229, quod in 
cod. Sang. hoc est: Syrma. vestis tragice., in Mont. deesse lahnius 
refert. At eisdem litteris suo loco in margine sinistro pr. m. 
scriptum exstat. — Ad schol. ad YIII 253 lahnius in adnot. crit. 
haec habet: 'secundo — triumpharet S. om. P. edidit p.^ Tamen 
paulo inferius ex cod. P diversam huius ipsius scholii lectionem 
enotat: ' NOBILIS OEN . 5 (Schopenus). nobilitati PS." Unde 
conicias scholium non abesse aP; quod re vera ita esseBonnetus 
mihi rettulit; legitur in sinistro margine; pr. m. lemmate omisso 
ita scriptum est, ut extrema pars schol. ad YIII251 esse videa- 
tur. — Schol. ad X 95 (Egregios equites. luxta aggerem posuit 
primus castra Seianus. id est super dioclecianas quae dicta sunt 
castra praetoria. [sic Sang.]) lahnius et ipsum omissum esse in 
cod. P adfirmat. Sed repperit Bonnetus in margine dextro ; pr. m. 

a 

scriptum est eisdem litteris, nisi quod ibi legitur diocletianus et 
posuit post primus collocatum est. Quod vero addit lahnius in 
adnot. crit.: " sed ad 93 post 'Suetonius' addunt PS.: ET CASTKA 
DOMESTICA. iuxta aggerem primus castra posuit aut certe prae- 
toria.', recte se habet, si a minutiis quibusdam discedas ; neque 
enim Suetonius in codicibus legitur, sed seufonius etc. 

Liceat mihi hoc loco addere quaedam, quibus eandem Bertini 
collationem paulo neglegentius confectam esse confirmatur. Ad 
III 130 in editione lahniana hoc exstat scholium: Nec prior 
collega salutet. qui eos contemnens festinaf. Quod neque Bonnetus 
in cod. Mont. repperit, neque ego in cod. Sang. Originem vero 
traxisse videtur ex eo scholio, quod in editione Pithoeana legitur 
ad V. 129: Budum vigil. orhis.] Ufi sihi Praetor futorem det, qui 



\.. 



/ 



f 






( 



13 

eos contemnens festinat. In codice autem Mont. ad h. 1. adscripta 
sunt haec scholia: (sinistro margine) Praecipitem . fesfinanfem. 
— Nec prior collega salutet . cui expeetant lifem . has orhas et di- 
vites vult infelligi. — (dextro margine) Vigilantihus orhis. Ad 
quos heredipefa vigilant nunc ut sihi pretor tutorem daret . qui 
propter pretorem vigUant . quamvis pretor eos contemnat . fesfinat 
tamen qui prior. In cod. Sang. eadem verba exstant, sed uno 
tenore scripta hoc ordine, ut post : Precipitem . fesfinantem. pri- 
mum sequantur verba: Vigilantibus — qui prior., deinde: Nec — 
infellegi; voc. Utem errore inter orhas et et divites collocatum. — 
Eodem redit, quod primae saturae inscriptio, quae exstat apud 
lahnium: Cur saturas scrihat, neque in Mont. legitur — certe 
Bonnetus se eam non reperire scripsit — neque in Sang. Ne- 
que eam invenias aut apud Yallam aut apud Pithoeum aut 
apud Cramerum. Legitur in editione Heinrichiana a. 1839; Eu- 
pertius autem e nescio quibus codicibus vel editionibus similes titu- 
los profert (luv. v. I p. 177). Dubito vero, num haec inscriptio 
antiqua sit; certe forma a ceterarum saturarum titulis discrepat. — 
Ad X 271 in cod. Mont. pr. m. in margine adscriptum est hoc 
scholium : Exitus id est priami. Idem legitur in cod. Sang. Quod 
tamen in nuUa adhuc scholiorum editione exstare valde miror^ 
Denique cum Pithoei in vet. schol. luvenaL notas interdum 
non consentire vidissem cum eis, quae lahnius de codicis P lectioni- 
bus adnotat, de his discrepantiis Bonnetum consului; cuius re- 
sponsis plerumque Pithoeum, duobus locis lahnium, interdum utrum- 
que non satis diligenter lectiones codicis indicasse certior sum 
factus. Ad schoL enim ad lY 53 Pithoeus 1. c. adnotaf: 'Palfurius) 
liepone ex vet. Pdlfurius Sura Considaris viri fdius" lahnius vero 
ita edidit: Palfurius Sura, consularis filius, omisso voc. viri; in 
adnot. crit. haec tantum addit: ' Palfirius Syra PS. eorr.p." — Ne- 
queexstatin cod. Mont. voc. viri] quod a^Sang. quoque abest. — 
Ad schol. ad YIII 66 lahnius haec adnotat: ' vetus hahuif redarion* p 
(=Pithoeus; leguntur illa verba in notis ad vet. schoL). ex P 
nihil adnotatum est. — In codice exstat redarum, sed ita, ut 



1 Obiter corrigendum est mendum quoddam lahnianae editionis; 
ibi enim in schol. ad II 27 haec leguntur: Clodius et Clodium accusa- 
uerit (P accusatdt; e Sang. autem ego accitsaii enotavi, non ut lah- 
nius refert accusatum), qui et in templo honae deae Caesaris adultera- 
vit. Deest: uxorem', quod vocabulum et in cod. Mont. et in Sang. pr. 
m. scriptum exstat post aduUeravit. 



14 



/ 



15 



facile falso quis legat: redarion. — Ad schol. ad VIII 148 Pithoeus 
1. c. haec habet: ^Adde ex vet. ex. m catahathmo.^ — Sed neque 
qui lahnio codicem P contulit haec repperisse videtur, neque- 
Bonnetus repperit. Num Pithoeus hoc loco praeter consuetudinem 
Vallae Probum ^ vet. ex. nominat? Apud eum sane exstant haec 
verba. — Ad schol. ad VIII 207 lahnius addit: ''vei. descrentibus . 
p [1. c.] . ex P nihil adnotatum est. — Legitur enim in codice : de- 
crescentih: — Ad schol. ad XIII 33 Pithoeus in notis: 'In vet. ex. 
■naldsq ol ysQOvTsq.^ lahnius refert esse in P: TIcNGCOLrEPON- 
TEC. Re vera scriptum est: nAGCOirGpONTGC. Plane eadem 
exstant in cod. Sang. — Scholium ad XIV 67 in codd. Mont. 
et Sang. ita scriptum est: Semodioscohis . non . piCXcNTOC. Ne- 
que igitur Pithoeus satis accurate rettulit in notis : ' Vet. ex. 
Qigf.ifiTog,\ neque lahnius, qui lectione cod. Mont. non indicata 
edidit: no nQiOf.iawq. — At in schol. ad VII 112 et XV 5 Pithoeus 
sane veras cod. Mont. lectiones in sinu (sic Sang. quoque; i. e. 
in sinum^ cf. Vallae Probum) atque maicae testatur; de quibus 
lahnius omnino tacet. 

Ut igitur summam totius disputationis breviter 
comprehendamus, cum nova scholiorum Pithoeanorum 
editio curabitur, codex Montepessulanus denuo non 
modo inspiciendus, sed diligentissime conf erendus erit 
et excutiendus. 

Priusquam vero a pretiosissimo hoc codice discedamus, paucis 
dicemus de Persianis eius scholiis. De quibus in catalogo biblio- 
thecae (Cat. gen. des bibl. publ. des dep. tom. I p. 331) haec 
referuntur: La glose de cette partie du manuscrit est moderne^ 
sauf quelques notes rares, ecrites au IX^ siecle. Pithou en a tire 
peu de commentaires pour son edition. Haec non sufficiunt; ac- 
curatiora Bonnetus mecum communicavit. Ea manus, quae Persii 
saturas scripsit (eadem est, quae et luvenalis carmina et antiqua 
bonaque in eum scholia exaravit), pauca adiecit scholia; quae iam 
omnia in medium proferemus ^ : 

Bchol. ad III: Hunc^ macrine. d. n. olim^ sapientes dies 
pacificos I mimerahant adponentes lapillos alhos. dics aute \ malos 
lapilUs nigris conputahant ^ . 



^ Diversa siint a Cornutianis praeter schol. ad III 37 omnia. — 
Eadem vero exstant in cod. Sang. nr. 870; v. infra p. 22 sq., quo loco 
omnino de his scholiis plura disputabo. 

^ Sang. unc cf. infra p. 22. * Sang. Olim * Sang. computahant 






f 



A 



'-V:; 



f 



W 



schol. ad II 3: Funde merum. g. * | merum genio \ qitod mnum 

eius I vendehant. 

schol. ad II 8 : Mens hona ^. mens hona ^ (& conscientia pura 
ptihlice I orat cuius fama clarior est ho^ia nam qui praua \ postulat 
std) lingua^ murmurat. 

schol. ad III 37 : Moverit. in. g. f. t. metafora alana quae 
corrupta ad pris\tinum colorem non potest reverti sic d; isti. 

schol. ad III 39: Anne magis. s. g. ae^ i. \ falaris (S; ipse 
nihil I ominus rex sicilif^ \ uno eodemq. ritu in'^ \ poenis delecta- 
hatur. \ TJnus ex civih; ipsius \ aerarius cupiens pla\cere fdbricatus 
cst I vaccam aeream oh\tulit principi. Inter\rogaius a rege istud \ 
quid proficerit^. ille \ respondit calefac\tam missus reus^ \ voces 
poenae^^ ipsa \ reddit istud placu\it rcgiiussit^^ cale\faci(S: ipsum 

ihi mit\ti^'^. 

schol. ad III 40: Laquearihus ensis. dionisius rex fuit si- 
ciliae. iste novo \ poenae genere homines adficiehat democritis *^ 
philoso\pns iste dixit quietam^^ vitam esse regihus ille audito 
voca\hit ad prandium exhihuit^''* delicias (S; supra caput eius in 
filo I equi7io l^gatum^^ (corr. al. m.) gladium iussit pendere ille 
proptcr I casum d; vocem^'^ fili illius cum nimio terrore cepit^^ 

comere (de add. al. m.) | post consumptum prandiiim interrogatus 
a principe | dixit cum nimio metu prandidisse. ait '^ illi rcx suh 
gladio \ vita principum^^ deputata est. 

Deinde saeculo IX vel X alia manus (neque tamen eadem 
est atque scholiorum luvenalianorum aut secunda manus [S-] aut 
tertia [S^]) commentarium perpetuum adscribere coepit, cuius 
interpretamenta ex *^commento Cornuti', quod postremus etsi non 
idoneis usus libris neque multa cum cura edidit 0. lahn (cf. A. 
Zingerle Zu den Persiusscholien Vindob. 1881 pp. 26 sq. et 32), 
satis licenter excerpta sunt; v. autem quae lahnius de ratione, 
qua illud commentum describi solitum sit, disserit proll. ad Pers. 



^ Sang. 



* Sang. om. mcrum. g. ^ Sang. add. alia (?) manu: -r 
add. alia (?) manu: : ^ Sang. ligua ^ Sang. a. e. ^ Sang. sicilie 

. in (alia ni.?) 

' Sang. ritu-poenis ® Sang. pfccerit ^ leg. calefacta immisso 

s 

reo'? ^° Sang. poene " Sang. iusit ^^ Cf. Cramer. ad schol. 

ad luv. VIII 81 (p. 319). ^» Sang. democritls ^* Sang. quia(S'am 

h 

** Sang. exihuit " Sang. ligatum " Haec aperte corrupta sunt; 



exspectes 'immincntem\ *^ Sang. coepit 
principium. 



»9 Sang. at 



20 



Sang. 



16 



p. CLXII sq. Neque veri est simile ex hoc codice glossas Pi- 
thoeanas quas vocant esse excerptas (cf. lahn. 1. c. p. CLXY sq.); 
Bonnetus enim in codice aut non inveniri eas aut disiecta tantum 
earum membra mihi scripsit ^ 

Sed alter hic librarius in schol. ad I 4 post voc. Laheonem 
scribere desiit. Incipit inde tertia manus multo recentior, quae 
Xy fere saeculo commentarium complevit eodem quo altera vel 
simili usa unde describeret libro^. Interlineares quoque glossae 
maximam partem hoc tempore additae sunt. 



* Ut accuratius quatenus haec scholia cum lahnii editione eis- 
que, quae post eum edita sunt e variis codicibus (praecipue cum Bern. 
nr. 665 ; cf. E. Kurz Die Persiusscholien iiach den Berner Ilandschriften 
Burgdorf 1875), congruant, quatenus discrepent cognoscatur, specimina 
quaedam, quae Bonnetus mecum communicavit, hoc loco adscribam : 
(fol. l'' schol. ad prol. v. 1) Satyra est clicta eo quod conviciis plena 
est & rephensionib ; IwminU. Hoc metrH choriabicH clicit\ icleo qu[i]a 
in quinto p[ede a\ longa incipiat. cU iamb; in quinto pede a brevi in- 
cipiat. Non potavi de illo fonte ut poeta fiere. ascre[us . .] potavit de 
illo fonte. Elicon mons est boetie nui^s^is di[ca]tus. Pcdlidd [pij]rcne 
dicit quia pallidos facit medi[tantes]. Persius admodu hesitans utrii 
potius militie an poetrie operd dar& tande ad satyrd scribendd animii 
inpulit. nec adeo voluptuose. (Haec in superiore margine scripta sunt; 
in sinistro autem haec:) Hic fcd)idd tcmgit. Forcus rex fdias tres gor- 
gones habuit. Stennio. Furiale. Mcdusa. Fuert cmte locuplete (sic) ni- 
mis. JJnde d' gorgones dicuntur quasi terre cultrices. ge. eni tra. orgia 
cultura dr etc. (fol. 2"" schol. ad II:) 6^^?^- i^ysu arguit. qiiod sciat 
neminem esse qui tam robuste velit studere aut vivere. quod ipse re- 
linquat carmina cjue vulgus lecturii non sit. quoniam non sunt vidga- 
ria. — Ait ergo curas honmiU inanes. qd sine fructu laborare velint. 
qiio minime conveniat robustum ingenio d' Ubidini luxuriecp viventi. 
sed hec satyra scribitur de his qui publice captant famd ex favore 
eloquentiae impe)'itoru. & hoc velut dialogi genus in principio ex per- 
sona interrogantis inducit etc. 

2 (schol. ad I 4:) . . . . Labeone. || quia transtulit labeo iliade- 
nen <& odis[si]am verbu ex verbo ridiculose satis. g> ilba potius 4 sen- 
sus sequitur (? sequuturus est Bernensis 665). eitis versus ^ Crudii 
manduees priamu priamiq') pli^slinno^s. (schol. ad 15:) Nuge vi ht 
rphesiois. (schol. ad 16:) Flevet laudet. altu faciat laudd''. vel incusct. 
(schol. ad I 12:) T Tuc tiic cachinno. /^ Conta cachinn^ ^ cu voce 
ris^. que greci MOI/OrEAONTAC. diciit. Ll Quatuor partib"^ veter co- 
tinetur. splene. corde. pulmone. felle. ex qJbus aut signa .... [r/]sM.s de 
splene. sapere de corde. Irasci de felle. lactari de pulmone. PetulantP 
dt luxurioso ac magno atq; habundanti. — Vita Persii in hoc codice 
non exstat. 



/ 



17 



\. 



f 



\p 



/ 



r 



Capvt II. 

DE CODICE SANGALLENSI Nr. 870. 

De codice Sangallensi nr. 870 (antea D 476) fusius rettule- 
runt Cramerus in praefat. edit. scholl. Pithoeanorum (Hamburgi 
1823) p. 8 sqq., Scherrerus in catalogo librorum mss. San- 
gallensium (Verzeichniss der Handschriften der Stiftsbibliothek 
von St. Gallen, Halle 1875) p. 301, Wirzius in Herm. v. XV 
(a. 1880) p. 444 sqq. Cum vero Cramerus codicem non satis 
accurate describat, Scherrerus multis in rebus falsus sit^, Wirzii 
quoque exactae descriptioni quaedam sint addenda, denuo de eo 
exponere nobis liceat, unde Cramerum et Wirzium suppleas, cata- 
logum corrigas. Eximia enim viri doctissimi Fr. Buecheleri erga 
me benevolentia et bibliothecarii Sangallensis Idtensohnii hu- 
manitate comitateque contigit mihi, ut hunc librum hieme anni 
1879 Bonnae accurate conferre potuerim; qui viri cum omnium 
optime de me studiisque meis luvenalianis meriti sint, debitas eis 
ex animi sententia ago gratias. 

Codex Sangallensis nr. 870 membrana satis levigata forma 
quam in quarto vocant minore e viginti quaternionibus constat, 
quorum alteri singulare insertum est folium loco paenultimo 
(pp. 35—36); ultimo autem adiuiicta sunt singularia folia duo 
(pp. 323 — 326). Paginarum numeri sero additi sunt ita, ut primi 
folii membranacei pagina recta numero 5 signata sit, versa numero 
6 etc. In duabus quae quadragesimam quintam secuntur paginis 
numeri omissi sunt per errorem, itemque in paginis duabus pag. 
315 sequentibus. Ita lit, ut ultimi folii membranacei pagina versa 
numerum habeat 326, quae sane vera omnium paginarum mem- 
branacearum summa est. Versus exstant in pp. 31. 37. 38 septeni 
deni, in pp. 6. 21—30. 32-36. 39. 305. 306 duodeviceni, in 
ceteris omnibus undeviceni. P. 5 praeter numeros codicis — 



1 Id quoque falso adfirmat Scherrerus editionem scholiorum Cra- 
merianam e codice Sang. typis esse descriptam; cf. Crameri praef. p. 11. 
Neque lahnium haec scholia 'e cod. Sang. denuo edidisse' recte dicitj 
cf. lahn. praef. ed. luv. minor. p. 7. 



>_«bj^ 



18 



antiquior D. n. 476 atramento, recentior 870 niinio scriptus est 
— atque titulnm recenti manu additum: 

Pars safyraru^ Invenalls. 
Timc seqnifi in easdem Conlenta- 
rius. 
nihil continet nisi sigmim monasterii Sangallensis. Idem invenitur 
in pagina ultima (326) post sex versus, quibus continentur scholl. 
ad XYI 37 — 45, et haec verba eadem manu, qua maxima oodicis 
pars, uncialibus quae dicuntur litteris scripta: 

EXPLICIT GLOSVLA IN IVVENALEM POETAM* 

Liber totus fere eadem manu scriptus est littera minuscula 
antiquiore, ita ut iure saeculu IX tribuatur, satis eleganter; falso 
tamen Cramerus (praef. p. 13) nullam ibi rasuram esse contendit: 
sunt enim haud paucae. Altera autem manu, quae etiam nitidior 
est, scriptae sunt p. (cod.) 251) paene tota i. e. inde a voc. her]- 
culis (in schoL ad XI 63) usque ad iinem {parce hiberent in schol. 
ad XI 77), p. 262 et p. 263 init. i. e. inde a voc. alia (in schol. 
ad XI 102) usque ad civitas §gijpti (schol. ad XI 124), pp. 269 
et 270 dimidia i. e. a vocc. die aurigae (in schol. ad XI 195) 
usque ad lac sngere (schol. ad XII 8), p. 274 init. i. e. inde a 
vocc. de pinu (in schol. ad XII 59) usque ad ponunt, quo voca- 
bulo concluditur schol. ad XII 60. Tertia quaedam manus, quam 
et a prima et ab altera facillime discernas, scripsit pp. 293—299 
dimidiam i. e. inde a voco. apud erodotum (in schol. ad XIII 199) 
usque ad utilis patriae (in schol. ad XIV 71) et pp. 301 fin. — 303 
i. e. a vocc. Inter militares (in schoi. ad. XIA"^ 91) ad vocc. am- 
pliores videniur (in schoL ad XIY 143). Denique correcturae per 
totum codicem alia factae sunt manu. 

Continet hic liber: 1. pp. 6—31, IL 1—3 versus 459 ex 
variis omnium fere aetatum poetis Latinis depromptos ad sylla- 
barum ut videtur quantitatem docendam artemque versus com- 
ponendi. De hoc centone similibusque duobus accuratius agam 
propediem in museo Rhenano; interim v. quae habent Cramerus 
praef. pp. 14 — 17 et Wirzius 1. c. p. 445 sqq. 

2. Secuntur unius versus spatio intermisso scholia quaedam 
luvenaliana (pp. 31 — 37), quibus sub finem intermixta sunt scholia 
Persiana et versus partesque versuum atque singula vocabula ex 
luvenalis Persiique saturis petita quantitatisque syllabarum signis 
instructa. Sumpsit autem haec scholia et quae eis admixta sunt 
monachus, qui totum fere hunc librum confecit, ex eodem codice 
(olim Sang. D. nr. 304), unde et centonis versus luvenalianos 



/ 



J 



/ 




19 

Persianosque maximam certe partera et plenum quod sequitur 
inde a p. 40 codicis scholiorum corpus descripsit. C^onveniunt enim 
haec excerpta cum Pithoeanis scholiis satis accurate, nisi quod 
librarius interdum aut verba paulo licentius mutavit aut quae- 
dam omisit. Id scilicet initio maxime egisse videtur, ut haberet, 
unde explicaret res vel voces ipsi ignotas, quae in centonis quem 
conscripserat versibus occurrerent ; nam pauca tantum adfert scholia, 
quae ad locos in centone non exstantes pertinent. Quae addidisse 
eum puto, quia illis res aliquo modo notabilis describi vel re- 
ferri videbatur. lam adscribam eas horum excerptorum lectiones, 
quae a lahniana scholiorum editione discrepant ^ 

p. 31. schoL ad luv. YI 516: Tiara A. sacerdotis habitus. 
jSfam — quod frigium — *schoL ad YI 462 : Panetum est me- 
dicamen — t cntem — schol. ad VII 221 : Cadurci. Quidam — 
esse om. — dixisse om. — schol. ad VI 89: Segmentatis. Seg- 
menta vitta est pendens — intexta — schol. ad VIII 148 : lemma 
om. Sufflamen est — dum \\ p. 32. cfperit — celaeres — schol. 
ad VIII 155: Robum .i. robustum nivencu rufum. Unde — 
*2 schol. ad X 129 : lemma scholii editi deest. Bemostenis. Phih 
ippus — demosthenem dari sibi — sumpto om. — *schoL ad 
X 130: lemma scholii editi deest. demostenes fabri fdius erat. 
schol. ad VIII 66 : Epiredia .i. ornamenta — schol. ad X 168 : 
Pelleo .i. alexandro magno qui in pelle civitate macedonie natus 
est. schoL ad X 199 : Madidiq ; infantia nasi. Ita senibus — ceu 
infantib; - schoL ad XI 27 : rNCOCOICGAYTON. Boc sacratis 
— age. || p. 33. schol. ad VIII 190: Triscurria .?. tres currus 
nobiliu fahdas agentes dictum quia iii simid exeunt {quamvis 
aliqnit quaerentes om.). schol. ad XI 126 : Natabeo. lucus indi^ 
id)i elefanti nascuniur. schol. ad XIII 167 : Thrachum .i. ad — 
schol. ad XIII 168: Pigmeus. Quis — pigmeos — hoc studium 
est — schol. ad Pers. II 1. Hoc Persianum scholium atque id 
quod sequitur (ad III 40) publici iuris fecit Wirzius 1. c. p. 
447 sq. ^ Legitur autem in cod. non ut ille edidit sacrificos, sed 



^ Uniuscuiusque scholii prima verba adfero; e lemmate igitur 
scholii editi si quae desunt, non expresse moneo. Asterisco ea scholia 
notata sunt, quae ad locos in centone non exstantes pertinent. — Ce- 
terum de his excerptis cf. Wirz. L c. p. 445 sq. 

2 Exstat in centone luv. X 114. 

3 Eadem scholia et in cod. Mont. 125 exstant (cf. p. 14 sq.) et in 
hoc ipso codice paulo inferius p. 38 sq. denuo leguntur accuratius ut 
videtur descripta cum aliis Persianis (cf. infra p. 22). 



/^ 



20 



\ 



pacificos; deinde equidem hoc loco descripsi: appofientes lapides 
et nigris cdpidahant lapillis. schol. ad Pers. III 40 : Exstat in 



ni 



codice : Ensis. Diosiiis — deUtias — eqnino \\ p. 34 — iiissit 
— Ait illl — *schol. ad luv. YII 8 : lemma schol. editi deest. 
Pieria e loctis siip — olimpi — pierius — * schol. ad luv. IV 
122: Pegma .i. theairi velam. schol. ad luv. V 81: Quilla. 
gen piscis. schol. ad luv. V 90 : Boccare quida — pudeM — 
schol. ad luv. VI 260 : BobTcinus i. sericus (reliqua desunt). schol. 

a 

ad luv. VI 195. ZOH. rei. ut sup. his sermonib; in ccuhitu 
grece midieres hlandiri solent. schol ad luv. VI 313 : Simpiviu 
est vas sacrificiis aptu in quo pontifices lavaris solehant. || p. 35. 
Simpiihiu — simpuhiatrix — que — ipsu. * schol. ad luv. VIII 
234: Braccatoru pueri .i. gallos sig. (et deest teneant. om.) Allo- 
hroge — aUdbroge ■ quia — Aht au — Dicti ergo — *8chol. ad luv. 
VIII 241 : In leucade T (sic) promontorio epi/rif (reliqua desunt). 

Inde ab hoc loco vocahula quantitatis syllabarum signis 
instructa secuntur, quibus versus luvenaliani scholiaque inter- 
mixta sunt. Cum vero haec conscriberet monachus, relicto iam 
illo quod p. 19 commemoravimus consilio ad id quod summum 
ei propositum erat rediit, ut saturas luvenalis in cod. olim Sang. 
D. nr. 304 exstantes diligenter perlegeret et perscrutaretur di- 
sceretque, quomodo versus Latinos faceret emendatos iustosque ; 
quo in labore passim ea quoque, quae alia de causa notabilia 
videbantur, adnotavit. Magnopere autem equidem eo delectatus 
sum, quod ex hac congerie optime cognoscebam, qua ratione et 
quo consilio tunc ille luvenalis carmina legisset excerpsissetque 
memorabilia, atque alii fortasse eadem re delectabuntur. Quo- 
circa mihi liceat universam hanc ut ita dicam saturam in me- 
dium proferre ; id vero moneo has glossas vocabula versus ex 
optimo codice esse excerpta. 

T^nyca (luv. VIII 235) ado (luv. VIII 242) Tyrannus (luv. VIII 
261 tyrannis) • EpUna{l)-dea mulionu (luv. VIII 157; P *ponam, Sfg 
Eponam, puj yponam; cf. schol. ad h. 1.) • Mlmus (luv. VIll 198; Plfg 
mimus, uu natus) ' Cytliartda (luv. VIII 198 citharoedo) Nagas (luv. XI 
171) • tyras (?) vlnosus (luv. IX 113) • cltens (luv. IX 72) conciUa • coa 
i- purpura greca (luv. VIII 101; P co*cilia, S comcilia, p conchilia; 
cf. schol. ad h. 1. et luv. III 81) * sordidula ' dim (= diminutivum? luv. 
III 149) • lictures (luv. VIII 137 lictore). Virg cu facid vitulam i. cu 
sacrificavero p frugib-} (cf. schol. ad luv. IX 117). Mamercoriil i- tur- 
pitudinis crimina (schol. ad luv. VIII 192). Mirmillo. armature gallice 
nomen. ex pisce inditu cuius Imago in gdlea fingitur (schol. ad luv. 
VIII 200). Dettrtor (luv. IX 122). Llher i- ingenuus (luv. IX 122). 



H 




\ 



-,ir. 



flosculus dim (luv. IX 127). Eiam illud • fi, • semp longum invenit^ (luv. 
IX 139 figam; P fiam, puj figam). Teges || p. 36. i- casa mendici (luv. 

IX 140; cf. schol. ad h. 1.). facundia (luv. X 10). Cohors (luv. X 18). 
mlles (luv. X 18). rldS (luv. X 29 ridebat). Corn^c^nes (luv. X 44). 
m^naci (luv. X 52). PeruiC^dsa (luv. X 54). Pagina (luv. X 58) ca- 
hallis (luv. X 68) fornacula (luv. X 82). Comasse • a colo ( ! luv. X 
116). Fagllo (luv. VII 227 fuligo) Stemmata (luv. VIII 1). ponit ubiq^ 
(luv. VIII 238). Saffragia (luv. X 77). Bithyno (luv. X 162). fastldia 

. (luv. X 202). oro parum per (luv. X 250). Tncolomis troia (luv. X 258; 
P incolumi, pf incolomi). Polaxeua • palla (luv. X 262). Quid. rdma 
beatius umqud. finis (i. e. versus; luv. X 279). Destmat (luv. X 331; 
g destinet). Flameolo i- quo nova nupta operitur (schol. ad luv. X 334). 
Sacellis -i- templis (luv. X 354; cf. schol. ad h. 1.). Candiduli porci (luv. 

X 355). cugit (luv. X 17 cogente). Verba laniste (luv. XI 8; P laniste). 
Miscellania ludi i- cib^ gladiatoif • ultima cena • Ideo mescellania 
quia que apponuntur eis miscent. & manducant (schol. ad luv. XI 20). 
Solito maturius i- cicius (luv. XI 88; cf. schol. ad h. 1.). Libidulus (luv. 

XI 110). Pergida * coquina • in qua voletaria pununt' (sehol. ad luv. 
/ XI 137). Sumite cH magm lepus atq^ aper d' pygargus (luv. XI 138; 

P sumne, puj sumine). Pygargus fere e in specie cerri que retriores 
' partes albas habd\ Ideo dictus pygargus qc grece nates pigi dicun- 
tur (schol. ad luv. XI 138). || p. 37. Et schithicae volucres d poni 
copterus ingens (luv. XI 139; PS Scythichae; P ponicopterus, glg phoe- 
nicopterus, pu) phoenix opterus). Copterus genus avis que habd' pennas 
colore feniceo in aqua semp e habundat in africe. huius rostril td 
rplixil d circil ut nisi merso capite aqua in os ipsius n possit intrare 
(schol. ad luv. XI 139). Luxuriosus 4- gulosus (luv. XI 77). mater^a 
(luv. XI 133; puj materia, P materiam; cf. luv. XIIII 17). Plagaru i- 
pcus (luv. XIV 19). Domest^cus (luv. XIV 32 domestica). IdUn^Yis 
(luv. XIV 71). amens (luv. XIV 94). haec farra (luv. XIV 155). Nocte 
boves macri lassoqj famelica colla (luv. XIV 146). Mun7c^pes ■ v -i- (i. e. 
versus initio? luv. XIV 271) \ Et blesis atqi mero titubantib> (luv. 
XV 48; PSfg blesis). Fit^gd- (luv. XVI 16 litiget). faselis i- testeis 
navigiis (schol. ad luv. XV 127). Centurwnum (luv. XVI 17) ] v i- 
cuntra paganum (luv. XVI 33). Elleborum (Pers. III 63 Helleborum). 
Cratero (Pers. III 65). Beatulus (Pers. III 103). Qu^rltes (Pers. III 106). 
dac (= dic Pers. IV 3?). regida (Pers. IV 12). PlebecYda (Pers. IV 6). 
^ Btle • fem gen" (Pers. IV 6). AdrUdens (Pers. V 163 abrodens lahn. 

1843 adrodens M 9. P 7. R 1 ut voluit Marcil. atrodens Mp). Dedecus 
(Pers. V 163). Perstrepit (?). textrlcum (?). parasitus (luv. I 139. V 145). 
tuicinu (?). Pedtcas • Tum gruibus pedicas d- retia ponere cervis (Verg. 
georg. I 307). » 



^ Exstant igitur in his collectaneis scholl. ad hos versus: ad luv. 
IV 122 (p. 34), V 81 (p. 34), 90 (p. 34), VI 89 (p. 31), 195 (p. 34), 260 
(p. 34), 343 (p. 34), 462 (p. 31), 516 (p. 31), VII 8 (p, 34), 221 (p. 31), 



22 



3. Diiabus quae secuntur paginis (38 — 39) continentur 
scholia Persiana ad II 1, II 3, II 8, III 37, III 39 de Phala- 
ridis tauro , III 40 de gladio Damoclis, quae nuper edidit Wirzius 
1. c. p. 448. Compluribus tamen locis alia in codice exstant, 
alia ille typis exprimi iussit ; certe equidem haec descripsi : schol. 
ad Pers. II 1 : unc macrine cL n. (Prima littera H omissa est, 
quae a rubricatore adderetur) Olim — pacificos ' — c&mputahant. 
schol. ad Pers. II 3: Funde — schol. ad Pers. II 8: Mens ' hona 
~ mens hana ' (S: consciencia — orat ' — fama ' — ligua — schol. 
ad Pers. III 37 : 3Ioverit — schol. ad Pers. III 39 : Anne ma- 

in 

gis ' sg, a. e. i. — nihiVominus — sicilie ' — ritu ' poenis. — Unus 
— Interrogatus ' a rege ' \\ p. 39. — /pfecerit ' — schol. ad Pers. 
III 40: Laquearihus ensis . dionisius — sicilie. — adficiehat.de- 
mocritis philosopus iste dixit quiadmn viiam esse regihus ille — 

vocahit — exibuit — iussit — (coepit om. hoc loco) terrore coepit 

. de i 

come.re . — se om. — prandidisse . at illi — principium — 
Eadem scholia inveniuntur in cod. Montepessulano 125 pr. m. 
eisdem fere litteris scripta (cf. supra p. 14 sq.). Cum vero in cod. 
Mont. nulla praeter haec Persii saturis pr. m. adscripta sint scholia 
et in nostro codice integer sequatur in luvenalem commentarius 
atque sicut in illo, ita hic prima littera rubricatori addenda re- 
licta sit, haud absurdum erit conicere in cod. olim Sang. D 
304, de quo cum omnia fere, quae in nostro leguntur, tum haec 
descripta sunt, ad Persium scholia non fuisse nisi haec pauca *. 
Sequitur ut in eis codicibus, qui optimam luvenalis recensio- 
nem bonaque in eum scholia qualia hodie leguntur continebant, 
Persio perpetuus commentarius additus non fuerit. Sed Cor- 
nuto, qui notum in Persium commentum conscripsit, antiqua 

VIII 66 (p. 32), 101 (p. 35), 148 (p. 81), 155 (p. 32), 157 (p. 35), 190 
(p. 33), 192 (p. 35), 200 (p. 35), 234 (p. 35), 241 (p. 35), IX 117 (p. 35), 
140 (p. 36), X 129 (p. 32), 130 (p. 32), 168 (p. 32), 199 (p. 32), 334 
(p. 36), 354 (p. 36), XI 20 (p. 36), 27 (p. 32), 88 (p. 36), 126 (p. 33), 
137 (p. 36), 138 (p. 86), 139 (p. 37), XIII 167 (p. 33), 168 (p. 33), XV 
127 (p. 37); ad Pers. II 1 (p. 33), III 40 (p. 33). 

* Quae verba in catal. codd. mss. bibl. mon. Sangall., quem a. 
1759 Kolbius confecit, leguntur II p. 430: D. n. 304 Persii Flacci Auli 
Satyrae Thebaidorum cum optimis notis marginalihus et interlinearihus 
in 4to membr. seculi circiter decimi, his sane crebriora scholia indi- 
cari videntur; potest autem hic, ut in cod. Mont. 125, glossa Cornuti 
vel similis addita esse, postquam noster codex inde descriptus erat. 



y 



/ 



N 



( 



y 




/ 



28 



satisque ubera scholia praesto fuisse necesse est. (^iuorum tamen, 
si incertissimam lani Parrhasii de Probi cuiusdam commentario 
mentionem (de rebus per epistolam quaesitis, ep. A^. t. I p. 735 
(xruteri lamp. cf. lahn. proll. ad Pers. p. CLYII sq.) excipias, 
hodie nec vola nec vestigium apparet. Nostra autem scholia 
num inde deprompta sint, alii doctiores videant; id solum moneo 
unum ex his scholiis (ad III 37) ad verbum fere convenire cum 
Cornutiano (lahn. Pers. p. 299). Ceterum sermo horum interpre- 
tamentorum pessimus ima Latinitatis tempora redolet^ 

4. Inde a pag. 40 incipit integer in luvenalem commen- 
tarius, qui usque ad fineni libri continuatur. Adscripta sunt in 
superiore p. 40 margine manu satis recenti haec verba: Incip^ 
glo ' Juu^J^liiL Prima totius commenti littera S omissa est, ut 
postea elegantius pingeretur; quod tamen non est factum. Scho- 
lia continua serie nullis intervallis scripta sunt ; sed uniuscuius- 
que scholii littera prima uncialis esse solet; qualis tamen littera 
interdum tum quoque adhibita est, cum in eodem scholio no- 
vum incipit enuntiatum. Haec scholia sine dubio e codice olim 
Sangallensi D 304 nuuc deperdito descripta esse atque accu- 
ratissime convenire cum codicis Montepessulani 125 interpreta- 



^ Si quis accuratius horum scholiorum sermonem, enuntiatorum 
structuras, participiorum usum, sententiarum coniunctionem, locutiones, 
vocabula consideraverit, ei in mentem veniat necesse est haec primitus 
Graeca lingua fuisse conscripta et postea ab homine haud ita erudito 
in Latinam versa; e. g. voc. 'pacificus' non tam Latinum sermonem 
redolet, quam Graecum; cf. Stephanum, Labbaeum, Passovium sub vocc. 
siQrjvixog et ^iQrjroTroiog; v. etiam Labbaei glossam: xaTaTaTccxTaij De- 
putatur. Accedit — ut Buechelerus me monuit — quod haec res 
optime ad studiorum litterariorum vicissitudines quadrat; Byzantii enira 
scholia Persiana, quibuscum Cornuti commentum nescio quo modo co- 
haereat, iam sexto p. Chr. n. saeculo lecta esse hoc luculentum est 
indicium, quod loannes Lydus de magistr. Rom. I 32 Persium narrasse 
contendit Seranum dictatorem ab aratro bubusque ad Romanorum im- 
perium arcessitum esse. Quae verba spectant ad Pers. 173: at hic dc 
Serrano nihil: Quintium (!) Atilium Serranum dictatorem quis novit? 
de C. vel M. Atilio consule tale quid nescio quo iure narratur (cf. Plin. 
n. h. XVIII 3. Cic. pro Sex. Roscio XVIII 50 et schol. Gronov. p. 431 Or. 
Val. Max. IV 4, 5); Persius vero aperte L. Quintium Cincinnatum 
dicit (cf. lahn. Pers. p. 98). At vide scholia: en Quintium Atilium 
Serranum dictatorem (subnatum ex versu qui adscriptus est, Vergilii 
Aen. VI 844), en fontem, unde loannes Lydus falsam loci Persiani inter- 
pretationem hausit. 



24 



mentis inter vv. dd. constat (cf. lahn. ed. luv. minor. praef. 
p. 6). Novum vero id esse censeo in codice Sangallensi nullum 
omnino exstare scholium, quin in Pithoeano quoque inveniatur. 
Quae enim huiusmodi lahnius adfert in adnot. crit. ed. scholl., 
ea falsa esse supra (p. 11 sq.) demonstravimus K Sane verba 
quaedam Sangallensis habet, quae in illo non leguntur; velut 
schol. ad YIII 207 prius in Sang. hoc est: Credamus tunice . d.' 
tunica de funicidis^ in Mont. autem verba de funiculis desunt. 
At contra a Sangallensi nonnulla scholia absunt, quae in Monte- 
pessulano exstant, neque ea tantum, quae in hoc recentiore manu 
sunt addita, de quibus cf. supra p. 6 sqq., sed etiam quae pri- 
ma manu scripta certeque genuina et antiqua sunt. Quorum 
quaedam cur omiserit monachus, qui librum nostrum scripsit, haud 
difficile est intellegere. Sunt autem haec : 

Sat. III inscriptio in cod. Mont. haec est : QUARE UM- 
BRICIUS URBEM DESERAT^. Sang. brevius : DE VMBRICIO. 

sat. V inscriptio in cod. Mont. : IN PARASITOS DE CENIS 
CONTUMELIOSIS^ In cod. Sang. pr. m. in margine haec tan- 
tum addita sunt: 

-^ cap 

Be scenis ctume 

liosis. 

sat. VII inscriptio : Be sterilitate studiorum. in J^ang deest ; 
ibi enim in eius locum successerunt verba : INCIP DE TTIO 
LIBRO. 

schol. ad VII 241 : Observare m. ne preputi ducant (sic Mont.). 

schoL ad VIII 268: Securis. Securas qui primus consul 
brutus secures accepit (sic Mont.). 

sat. X inscriptio : De votis contrariis. in J^ang. deest ; eius 
loco haec tantum leguntur: DE LIBRO . Illl . SAT IVV. 



(" 



/ 



* Verbo monere liceat lahnium in proU. ad Pers. p. CLVI falso 
adfirmare schoL ad VII 112 abesse a cod. Sang. deceptum ut videtur 
Crameri adnotatione (1. c. p. 290) ; quam tamen ad Vallae scholium per- 
tinere apertum est. 

^ De sat. III inscriptione cf. infra p. 37 n. 1. 

* Hunc titulum antiquum rectumque esse eo evincitur, quod idem 
invenitur in codice Vindobonensi nr. CXI EndL, de quo fusius egit 
A. Goebel in actis acad. Vindob. v. XXIX (a. 1858 Nov.) p. 37 sqq. 
In hoc enim sat. V sic inscripta est: V. IMPERASITOS DAE CENIS 
CONTVMELISIS (cf. L c. p. 66). 



/ 



i 



/ 



4 



Iratus cadat. propter sua commissa. 
Curahilis ut sit. ut satis cures, qiiem- 



25 



schol. ad X 206: Et. q. u. t. palpetur . fricetur . praepu- 

dietur (sic Mont.). 

schoL ad XI 146: Porrigit L c. bene poeta ostendit vesti- 

tum puerumy non tamen ornatum. 

schoL ad XIII 201: Depositum r. t. non reddere fideicom' 

missum, sed peierare, 

schoL ad XIII 226 : 

schol. ad XVI 21 : 
admodum effugias illos L 

Ex eis, quae hactenus disputavimus, coniciat quispiam co- 
dicem olim Sang. D. nr. 304, e quo nostri libri scholia descripta 
sunt, e Pithoeano fluxisse. lahnii enim coniectura, qua codicem 
illum deperditum eundem esse putavit cum Pithoeano (cf. Zeitschr. 
f. Alterth. 1838 p. 1050 sq. et prolL ad Pers. pp. CLVI etCCXIII), 
postquam ex ipso codice Pithoeano de origine fatisque eius accu- 
ratiora comperimus, a nullo opinor iam defendetur. Atque ipse 
lahnius in ed. luv. niinor. praef. p. 6 extr. de hac re multo cau- 
tius rectiusque iudicat. Cum autem nuper E. Matthias in disser- 
tatione de luvenalis scholiis (Halis 1875) p. 1 et Chr. Strack 
in libello, quem scripsit de luvenalis exilio (progr. gymn. Lau- 
bachensis a. 1880), p. 3 Sangallensem ex Pithoeano exscriptum 
videri adfirmaverint, paucis demonstrandum esse censeo neque 
codicem Sangallensem nr. 870 neque eum, unde descriptus est, e 
Montepessulano fluxisse. Compluribus igitur locis, quibus a Pithoe- 
ano discrepat, Sangallensis aut veras genuinasque exhibet lectiones, 
quae interdum a Probo Vallae confirmantur, aut propius ad illas 
accedit quam Pithoeanus, aut denique lectio Sangallensis ex Pi- 
thoeana orta esse nequit. Huiusmodi in scholiis satt. I— III haec 
repperi pauca quidem, sed quae ad id quod volumus probandum 
sufficiant (compendiis utor lahnianis; praeterea I = ed. lahn. 

a. 1851): - 

schol. ad I 43: metu SVI pretii P; schol. ad I 122: qui&on 
S qui eam P quietam J; schol. ad 1 155: piscatoriam SVI pisca- 
turam P; ibid.: aleret S (ita mea quidem collatio) VI haberetP; 
schol. ad I 157 : figebant SI figebantur V fiebant P; schoL ad II 5: 
invenies SI inveniet P; schol. ad II 99: uebricu S Bebriacum I 
uebrycum P; ibid.: bebriacu vicu S Bebriacum vicum I bebrya- 



^ Neglegentia vel oscitantia librarii omissa sunt etiam in schol. 
ad 1X76 verba: alii ut nubat sive atque in schol. ad X 153 verba: 
deinde acetum acrum suprafundebat et sic cecidit. 



26 

cum vicum P; schol. ad III 17: concubum S connubhm V con- 
cuUum PI i? cf. schol. ad I 01 : subministrantc S [pr. m., sed e 
corr. in is\ VI suhministrantis P); schol. ad III 100: minus S 
unus I mimus P; schol. ad III 196 : crepturus S crepaturas I 
erepturas P; schol. ad III 308 : pasttis S (ita inea quidem coUa- 
tio) VI pastos P. 

Sequitur ergo codicem Sangallensem in edendis his 
scholiis minime esse neglegendum. Sed cave ea sufficere 
putes, quae lahnius in adnot. crit. edit. scholl. de scripturis huius 
libri adfert. Adnotavit enim ea tantum, quae alicui ipsi esse vide- 
bantur usui * (cf. Wirz. 1. c. p. 444), neque quae adnotavit, omnia 
recte; e. g. in schol. ad 133 extr. (lahn. p. 176, 2) in codice Sang. 
non exstat scelere dilationis, sed scelere danationis^ non usunio, 
sed usimio; in schol. ad II 142 (lahn. p. 195) non ut lahnius 
refert civiiate te^ sed civitate tc legitur, ut in cod. Mont., in 
schol. ad III 274 non putaris^ sed putas (hoc loco sane typo- 
thetae errore S pro s [Schopen.] positum esse videtur). 



Capvt III. 

DE VALLAE PROBO. 

lam nobis quaerendum est, quale fuerit illud in luvenalem 
commentum, quo usus est Georgius Yalla in editione luvenalis Ye- 
neta a. 1486. Fundamenta vero totius huius quaestionis ea esse 
debent, quae ipse Yalla de illo commento tradit; neque enim alius 
quisquam de eo novi quid rettulit^. Ipse autem codex periisse 



* De ordine scholiorum, qui in codice plurimis locis alius est 
atque in editione, quamquam interdum raaximi est momenti, lahnius 
nihil fere adnotavit. 

"^ Perquam mirum est, quod in Domitii Calderini in luvenalem 
commentario, qui primus prodiit Romae a. 1474 (cf. Rupertii luven. 
V. I p. CLXVl), ad sat. I v. 158 haec adscripta sunt: ' Tigillinum 
aptissime intelligit: nani vei-ha sunt luvenalis ad id respondentis, quod 
dixit: pone Tigillinum: nullum tamen exstat testimonium, nisi quod cir- 
cumfertur ex libello Probi grammatici his verbis. M. Ophonius Tigillinus 
homo omnium nequissimus tris patruos habuit; qiws omms, ut eorum 



/ 



/ 



I 



\ 






27 



videtur; certe quid eo factum sit, nemo est virorum doctorum 
qui sciat. Magnopere igitur dolendum est ne Yallam quidem, 
qualis ille fuerit, satis accurate descripsisse. Haec tantum de eo 
in praefatione : 'Sane^ inquit, comperti mihi sunt nuper probi gram- 
matici in iuvenalem commentarii quantum adhuc audiverim nulli 
alii cogniti sed mirae brevitatis: aUoqiun tamen perquam oppor- 
tunos aliquando se nobis obtulerunt : obtulissent vero sese adhuc 
magis nisi nobis singula rimantibus codicis nimium cariosa invi- 
disset vetustas : ct si in mnnes libros comperti habeantur : qui 
vix tertii llbri secundam attigere satyram. Invigilavimus vero 
ipsi si modo id consequi potuimus : ut omnis huius poetae pa- 
teret eruditio : probi interprefamenta cuiusmodi ea fuerunt : quae 
plane perexigua sunt ne in minima quidem parte subfraximus : 
aut immufavimns.^ Ad YIII vero sat. v. 198 Yalla haec adno- 
tat: ^hic nos lam deserit probus nec tdtra himc locimi quantum 
ad me pervenerit inferpretatus cst quicquam.' Haec sunt omnia, 
quae de codice illo Yalla narrat ; ut igitur accuratius eum co- 
gnoscamus, praecipue ut videamus, quae inter eum et Pithoeana 
scholia intercedat ratio, diligcnter inspiciamus oportet et perscru- 
temur Yallae in luvenalem commentarium. Sed ante indicandos 
esse censeo, qui adhuc de hac re scripserint. Breviter Pithoeus 
eam attigit in 'monendis*, quae adiecit luvenalis editioni Pari- 
sinae a. 1585, quae compluries iam commemoravi. Post eum 
iudicium de hac re fecerunt Cramerus non omnibus partibus iustum 
rectumque 1. saepius c. p. 4 sqq., falsissimum vero Osannus in 



haereditatibus potiretur, veneno absumpsit: subtractisque anulis et falso 
tabulis signatis haereditates summo scelere consecutus est \ Usus est hoc 
loco Mancinellus, qui in suo commentario (Yenetiis a. 1492) haec ad- 
notat: ' Tribus patruis: de ipso tigillino intelligendum: probus enim {tit 
aiunt) sic scripsit: M. ophonius tigillinus homo' cet. ut supra. Sed ne 
Calderinus quidem Probi libellum inspexisse videtur, quoniam circum- 
ferri hoc testimonium dicit, sed descripsit e nescio quo proximae aetatis 
scriptore. Id vero maxime miror Vallam hunc locum prorsus aliter 
explicare; adnotat enim haec: ' generaliter dixit (cf. schol. Pith. ad h. 1.) 
de quocumque ut (leg. i?eZ?) sui tetnporis aliquo\ Videtur igitur illud 
Calderini interpretamentum in Vallae codice non exstitisse (cf. tamen 
Vallae adnot. ad I 68: . . . Sunt qui hum damasippum qui orphonium 
tigillinum velint); unde conicias etiam alterum codicem tum in Italia 
fuisse, in quo scholia luvenaliana nescio cuius pretii Probi nomine or- 
nata exstarent. Ceterum cf. quae de Probi nomine infra p. 73 dispu- 
tata sunt. 



28 

libro, qui inscribitur 'Beitrage zur griecb. und rom. Literatur- 
geschichte', v. II p. 279. Fusius deinde rem tractaverunt Scho- 
penus ea adnotatione, (luam scripsit ad vitam luvenalianam in 
edit. Heinrichii v. I pp. 327—329, et lahnius in proll. ad Pers. 
p. CLIV sqq., atque hi quidem quod ad rei summam pertinet 
satis recte; nuper denique E. Matthias 1. c. p. 1 sq. et Chr. 
Strack 1. c. p. 3 sqq. Qui omnes quatenus recte, quatenus falso 
iudicaverint, iam ipso A^allae commentario inspecto videamus. 

Ac primum quidem quaerendum est, quibus indiciis agno- 
scamus, quid de Probo suo deprompserit Yalla; deinde quemad- 
modum Yalla codice suo usus i. e. quam religiose eius excerptis 
codicis exemplar redditum sit; postremo quae ratio intercedat 
inter Probi scholia atque Pithoeana. Agnoscuntur igitur in Vallae 
commentario ea facillime Probi interpretamenta, quibus hoc no- 
men adiectum est a Yalla; quos locos coUegit lahnius proll. ad 
Pers. p. CLV nn. 1. 2. 4 ^ atque adscripsit omnes fere^ in ad- 
not. crit. ed. scholl. Berol. a. 1851. Id tamen in multis horum 
locorum dubium est, aut unde Probi verba incipiant, ut in inter- 
pretamentis ad I 155 sqq., aut quo vocabulo concludantur, e. g. 
in scholio ad V 109, cum neque initium neque finis singulorum 
Probi scholiorum uilo signo in Vallae commentario indicetur. 
Multo vero plures sunt loci, quibus Valla Probum tacite usur- 
pavit; id quod neque Cramerum fugit, qui 1. c. p. 5 sq. ita : 

'Nam, inquit, volvendo illnm Vallae Commentarium Val- 

lam compertum habemus, non solum ad suam midtoties ora- 

tionem Scholiastae verha contorsisse, sed eliam plurima suppres- 
sisse, alia sihi adscripsisse\ neque Schopenum (1. c. p. 328: " Et 
reperiuntur apud eum multa, quae, etsi aperte a Proho mutnatus 
est, tamen pro siiis venditaV), neque lahnium, qui in prolL ad 



^ Monere liceat hoc indiculo non omnes locos contineri, quibus 
Probus a Valla nominetur; e. g. desunt: ad I 52. III H. m. ne. VI 
321. VIII 145. 198; neque adnotatum est, si quando ad eundera versum 
Probi nomen compluries a Valla memoratum est, ut ad I 7 ter, ad I 33 
bis, ad III 263 bis. Cf. meum indiculum infra p. 34. 

2 Desunt tamen hic quoque loci pauci; e. g. ad III 320 Valla ad- 
notat: locus est in gallia: qui sic appellatur: ut Probus scribit; ad VI 40: 
Mulorumque iubis. inquit Probus cristis rorg k6(f.oig. Neque semper pleni 
loci adscripti sunt a lahnio ; e. g. ad II 28 integra Vallae nota haec 
est: Sed dicant discipuli trcs: dicant in tabtda: hoc est syllam sevitiae 
arguant Caesar Pompeius Crassus qui sylle fuere discipidi: aut certe 
tres discipuli: Augustus etc. 



/ 



h 



r 



4.. 

( 



/ 



29 

Pers. p. CLIV se his locis nunc non uti dicit atque in adnot. 
crit. edit. scholl. Berol. a. 1851 multos eorum attulit. Unde igi- 
tur talia interpretamenta e Probo sumpta esse deprehendere licet? 
Inde nimirum, quod plus minus (saepissime enim ad verbum) 
conveniunt aut cum scholiis Pithoeanis aut cum interpretamentis 
aliorum quorundam deterioris generis codicum, imprimis Leiden- 
sium Voss. nr. 18 et nr. 64 bibl. publ. nr. 82, de quibus cf. 
supra p. 6 n. 1, atque Parisini lat. nr. 7730, e quo Keilius edi- 
dit glossas in luvenalem' in indice scholl. in un. Halensi p. aest. 
a. 1876 habb. Nam haec quoque scholia Vallam e Probo suo 
deprompsisse eo evincitur, quod interdum talia ad ipsum nomina- 
tim refert neque se aliis scholiis usuni esse ullo verbo indicat. 
Quomodo vero explicanda sit mira haec res, infra videbimus. 
Quid autem si Valla Probo non nominato ab hoc ea mutuatus 
est, quae neque in Pithoeanis scholiis reperiantur neque compa- 
ratis aliis codicibus agnosci possint? Ex huiusmodi scholiis, nisi 
confugere velis ad sermonis inquisitionem, genus quaerendi per- 
quam dubium incertumque in tali scriptore, ea tantum deprehen- 
dere licet — quae sane maximi sunt pretii — quibus novi quid 
traditur, quod aliunde haurire Valla nullo niodo potuerit quodque 
in se omnes ut ita dicam numeros veritatis habeat. Luculentum 
huius generis exemplum protulit tractavitque lahnius in mus. 
Rhen. V. IX p. 627; ad IV enim sat. v. 94 Valla haec adnotat: 
Acilius glabrionis filius consul stib Domitiano fuit Papinii Statii 
carmine de hello germanico quod Domiiianus egit probatus. 
Lumina nestorei mitis prudentia crispi, 
Et Fabius * veiento : potentem signat utrumque. 
Purpura ter memores implerunt nomine fastos. 
Et prope cesareae confinis acilius aulae. 
Qui versus cum alibi nusquam inveniantur, certum est Vallam 
eos ex Probi scholiis deprompsisse. 

lam videamus, quam religiose Vallae excerptis codicis Probi 
imago exprimatur. Ac primum quidem quaerendum est, utrum 
Valla omnia, quae in codice exstabant, scholia vel paene omnia 
in usum suum converterit, an ut Cramerus putat 1. c. p. 4 sqq. 
pauca tantum, ubi ex usu ipsi videbatur, dnoonm/ndna inse- 
ruerit de libro suo, plurima autem suppresserit. Posteriori sen- 
tentiae obstant ipsius Vallae verba, quae supra (p. 27) exscri- 
psimus, quibus se Probi interpretamenta, cuicuimodi ea fuerint, 

* Dubito cum lahnio corrigere Fabricius. 



30 

ne minimani quidem partem subtraxisse contendit. Sed Cramerus 
(1. c. p. 5) lidem horainis vacillare adfirmat. IsTobis magna in hac 
re diiudicanda opus esse videtur cautione, cum quae scholia in 
codice deperdito exstiterint, quae ab eo afuerint, certo dici ne- 
queat. Ceterum primae quidem saturae omnia fere scholia, quae 
in codd. Mont. et Sang., in Yallae quoque commentario aut in- 
tegra reperiuntur aut certa eorum vestigia^ At ex Pithoeanis 
ad ceteras saturas scholiis in Yallae commentario desunt permulta. 
Sed possunt haec etiam ab ipso Probi codice afuisse, et plurima 
eorum re vera afuisse persuasum mihi est; cf. infra p. 68 sq. 
Magnus autem eorum locorum est numerus neque ut videtur a 
Cramero quantus sit satis perspectus, quibus tacite Yalla Probuni 
in usum suum convertit; ipse vero plane perexigua fuisse Probi 
interpretamenta adfirmat. Quid porro si propter cariosam codi- 
cis vetustatem multa omnino non iam poterant legi? cf. ipsius Yal- 
lae verba (supra p. 27). Adde quod Valla saepius scholia perexigua 
et quae nihil novi adferrent in commentarium suum inseruit eo 
tantum permotus, quod Probi erant, ut ad III 11: stefif redam 
specfmis, et ad IV 4: in minore debilis scelere. Quamquam igi- 
tur Vallam codice suo satis diligenter usum esse neque quidquam 
omisisse censeo, quod maioris esset momenti, id tamen concesse- 
rim pauca eum suppressisse scholia, quae aut plane inutilia et 
supervacanea ei visa sunt, ut schol. ad I 6' (ad quem versum 
haec tantum adnotat: Necdnm fmitus oresfes : de oreste fragoedia : 
nofa aiifem satis est de oresfe fabula), aut quorum loco aliorum 
scriptorum testimonia adferre potuit; velut ad IV 23 pro prima 
parte scholii Pithoeani (Apicius aucfor praecipiendarum caenarum^ 
qui scripsit de iuscellis) haec exhibet: Apicius . qui scripsit de 
cihorum condimenfis, uf Flinius ^ meminit. Exstitisse autem scho- 



* Desunt neque omnino apparent scholl. Pith. ad I 1. 6. 10. 23. 
26 alterum. 47 primum et alterum. 52 prius. 56 alterum et tertium. 
58. 65. 66 prius. 75. 76. 78. 83. 85. 87. 90. 93. 106. 118. 122. 126. 
129. 140. 142. 144. 149 prius. 156. 159 prius. 163. 168 alterum. 169. 

2 Plinius Apicium vel Apiciana quinque locis (n. h. VIII 209. 
1X66. X 133. XIX 137. 143) commemorat neque tamen usquam aut illum 
titulum adfert aut Apicium librum conscripsisse expressis verbis refert. 
Neque aliunde illa inscriptio nota est; quam unde Valla habeat, nescio; 
cf. tamen titulum, quo libcv, qui alias inscribitur 'Caelii Apicius de re 
coquinaria', in editione Humelbergii (Tigur. 1542) instructus est: 'De 
opsoniis et condimentis sive arte coquinaria' (Bahr. Lat. Lit. ed. IV 
V. III p. 308 n. 2), et schol. Queroli p. 22, 18 Peiper. 



V. 



y 



'sl 



/ 



r 



/ 



31 

lium Pithoeanum in codice Vallae eo probatur, quod reliquam 
eius partem adhibuit, cum id quod sequitur interpretamentum con- 
scriberet: Miser et friigi . Marcus apicius fuit, si cum crispino 
comparetur, mm ille gidae haberetur exemplum (cf. schol. Pith.: 
fuit nam exemplim gulae. Hoc tu [frugi\ ad comparationetn Cri- 
spini). 

Cum igitur hoc in genere Vallae fidem defendere potueri- 
mus, in alia re idem non licere vehementer dolemus. Quod enim 
iam antea Cramerus (1. c. p. 5 extr.), Schopenus (1. c. p. 328), 
lahnius (proll. ad Pers. p. CLV), Matthias (1. c. p. 2), Strack 
(1. c. p. 3) viderunt atque adfirmaverunt, id nos quoque Vallae 
commentarium accuratius perscrutati verum esse cognovimus : ra- 
rissime integra scholiastae verba adfert; solet vero Probi inter- 
pretamenta aut verbis aut verborum ordine immutatis, aliis omis- 
sis, aliis additis, contaminando, detrahendo, interpolando ita re- 
formare, ut saepissime sui prorsus dissimilia evaserint. Quod 
cum maxima exemplorum copia confirmari possit, ne in nimiam 
molem hic libellus excrescat, locum ununi atque ut mihi quidem 
videtur maxime idoneum ex Vallae commentario decerpam ad- 
scribamque scholium Pithoeanum, ut quivis ipse possit iudicare. 

Ad I 35 



Valla: 
Quem massd fimef. massa : 
ut probus inquit : morio traiani 
fuit. Plinius famen in epistoUs 
(VI 29, 7). affui beficis inquit 
contra bebium Massam . ef ta- 
citus in hysforia (IV 50) bebi- 
us massa * procuratoribus aphri- 
cae iam tim opfimo cuique exi- 
tiosus. Quem munere palpat 
carus. Cartis inquitProbus na- 
nus fuit traiani. Plinius autem 
in epistoUs (I 5, 3; VII 19, 5) 
mefiim carum quendam nomi- 
nat. Palpat blanditur unde pal- 
pones. Plautus in amphifrione 
(I 3, 28) timidam palpo percu- 
tit. Thimele summissa latino, 
Latinus actor fuit . i . minimus. 
omes aute hi fuerunt: ut mea 



codd. Mont. et Sang.: 
Quod superest .q.M. 3Tassa 
morio fuisse dicifur, 



et Carus namis, 



Latinus vero actor mimicus, 
hi mnnes JSferonis fuerunt liberti 



\ 



32 



fert opinio: libertine condi- 
tionis ac si(b Nero^ie delaiores . 
latimis inquit prohus quasi con- 
scius adulteriorum messaUnae 
occisus est a Claudio. Thimele 
rogahai HeJiodorum ipsum : eum- 
quc placahat adidteriis unde mar- 
ticdis (I 4, 5 sq.). Qua thime- 
lem spectas derisoremqiie lati- 
mim . illa fronte precor carmina 
nostra legas. 



et deliciae Augusti, sed et ne- 
quissimi delatores. 
Latinus aute?n mimus quasi 
conscius adulterii Messalinae 
uxori Neronis ah ipso occisus 
est. Massa autem et Carus IJe- 
liodoro deferente occisi sunt . 
cuins fiduram delationem ita me- 
tuehant. ut ei munera darent . 
nam Latinus mimtts Thymelenem 
mimam summiitehat ad mitigan- 



dum. 

Ex hoc exemplo satis superque intellegi puto, qua fide, 
immo qua licentia Valla Probi interpretamenta usurpaverit; gra- 
tyissimum autem crimen simul in illum intenditur: sibi enim ad- 
scribit, quae Probi sunt, cum dicit ^it mea fert opinio\ At de 
libertina Massae Cari Latini condicione nusquam alibi traditum 
est quidquam nisi in scholio luvenaliano supra adlato. Neque 
verum est tres illos homines sub Nerone delatores fuisse (cf. Tac. 
Agric. c. 45. hist. IV 50. schol. Pith. ad luv. IV 53) *, neque 



* Totum hoc scholium iiugis est refertum: Traiani uomen. quod 
apud Vallam additur, sicut in scholio ad I 33, ita hic falso intrusum est; 
mirum vero maxime est neque credibile Massam, Africae et Baeticae 
procuratorem illum avarissimum et delatorem saevissimum, morionem 
fuisse atque Carum, faraosissimuui Herennii Senecionis accusatorem, 
nanum, quamquam hoc bis a scholiasta adfirmari videtur (cf. verba quae 
secuntur: hi omnes .... fuerunt .... deliciae Augustis). Sed fac 
scholiastam alios homines ac nobis prorsus ignotos intellegi voluisse: 
iam alius insimulandus est erroris, quoniam luvenalis quidem nobiles 
hos quos supra scripsiraus viros dixit. Quae iam secuntur {Latinus 
aidein — occisi sunt), aperte sunt falsa; quae enim de mimo narrantur, 
non ad Latinum, sed ad Mnestera pertinent (cf. Tac. ann. XI 36). Nam 
neque cum Paride histrione, qui floruit sub Nerone (cf. Suet. Ner. 54. 
Cass. Dion. LXIII 18), neque cum Paride pantomimo, qui iussu Domi- 
tiani in media via interfectus est (cf. Cass. Dion. LXVII 3. Suet. Dom. 3), 
Latinum esse confusum demonstratur et nomine Messalinae et ipso 
criraine, propter quod occisus esse dicitur {quasi conscius adulterii M. 
occisus est); unde corrigenda sunt, quae disserit Fr. Strauch de per- 
sonis luvenalianis p. 37. Neronis autera nomen, sicut aliis locis per- 
multis, ita hoc falso positura est, atque hic quidera pro 'Claudii'; quod 
quaraquara in Probo exstitisse Valla testari videtur, tamen id pro 
Neronis nomine in edendo hoc scholio substituere valde dubito, quia 



N 



y 



/ 



s 



1" 



\ 



> 






33 



unde Valla hoc contendat, explicari potest, nisi concedas eum e 
Probi interpretamento falsum coniecisse. Ne eis quidem locis, 
quibus illum prorsus eadem e Probo referre lahnius adfirmat 
(proll. ad Pers. p. CLV), quae a Pithoeo et e cod. Sang. edita 
sint, integra Probi verba adfert; etiam ex his Vallae interpreta- 
mentis ne unius quidem verba cum Pithoeanis omnino consentiunt ; 
quod magnam partem diversis ipsius codicis lectionibus eff*ectum 
esse cave censeas; immo compluribus horum locis aperte ipse 
scholia, quae in codice suo invenerat, plane commutavit, e. g. 
schol. ad I 71. 

Quibus vero causis Valla permotus est, ut verba codicis 
mutaret? Saepissime ea, quae in Probi libro corrupta aut erant 
aut esse videbantur, suo arbitrio emendavit atque, quae omnino 
legi non poterant propter cariosam codicis vetustatem, e suo in- 
genio supplevit^: id quod aetati isti condonabimus. Etiam saepius 
eo impulsus est, quod sermonem, quo scholiasta utitur, improban- 
dum corrigendumque censebat. Accedit quod ei Probi interpreta- 
menta saepe longiora videbantur, quam ut integra adferret; inter- 
dum singula scholii alicuius verba melius ad singula poetae verba 



qui haec conscripsit, accurata certe antiquitatis notitia carebat, Valla 
autem falsum illud nomen suo arbitrio emendavisse potest. Carum 
vero — nara Massa qua ratione sit raortuus, incertum est — non oc- 
cisum esse delatum ab Heliodoro, licet alius Heliodorus intellegatur 
atque ille, qui Neronis aetate L. lunium Silanura detulit (cf. schol. ad 
luv. I 33), certissirae evincitur Martialis epigrammate X 77. Inculcavit 
igitur Heliodorum homo sciolus, qui eum delatorem fuisse in scholio 
ad 133 legerat; cf. Strauch, 1. c. p. 27. lam iure concludas ea quoque, 
quae adduntur {cuius — mitigandum) , ficta esse atque ex luvenalis 
verbis temere coniecta. Vereor autem, ne haec (inde a vocc. Latinus 
autem) non sint veteris illius interpretis, qui tot tantisque rebus recte 
explicatis se non indoctum rudemve ostendit. 

1 Perraultis tamen locis, quibus Valla emendatiora exhibet scholia, 
non sua coniectura, sed probis codicis sui lectionibus nisus est (cf. 
Schopen. 1. c. p. 328 extr.), ut in scholl. ad I 43. 48. 95. 113. 133. 
II 86. 98. III 20. 23. Etiam in schol. ad III 214 non ut vult Matthias 
I. c. p. 2 corrupta codicis verba suo arbitrio emendavit, sed in ipso 
codice interpretamentum emendatius invenerat; cf. Schopen. 1. c. p. 358 
et glossam interlinearem cod. Voss. nr. 18: tunc odimus: ut prae tri- 
sticia focum in domo nostra nm patiamur accendi quasi lugentes. Sane 
hic quoque Valla quaedam ad suum arbitrium mutavit, sed quae in 
codice sana fuisse mihi quidem persuasum sit, ut^pro 'tristitid' ' mae- 
sticia\ pro 'in domo nostra' ' aptid nos^ scripsit etc. 

S 



34 

adscribi putabat, quorum quasi glossae essent : ut scholium ad 
I 2 prorsus divellit. Si vero quando scholiasta praesenti ut 
de sua aetate verbi tempore utitur, Yalla praeteritum usurpat; 
e. g. in schol. ad III 11 codd. Mont. et Sang.: Madidam. ideo 
quia supra eam aqiiaeductus est . . ., Valla autem: madidam ideo 
qiiod snpra eam aquaeductus erat ut ait Probus. Denique Yalla 
non curavit, ut qui commentarium suum legerent, Probum habe- 
rent integrum plenumque, sed id maxime egit, ut Probi inter- 
pretamentis usus quam plurimos luvenalis locos explicaret illu- 
straretque; cf. quae in praefatione dicit (supra p. 27): Imigila- 
vimvs vero ipsi etc. 

Nunc accedere licet ad id, quod est summum in tota quae- 
stione. Uuaenam ratio intercedit inter Yallae Probum et scho- 
lia codd. Mont. et Sang.? qualis fuit Probi commentarius is, 
quo usus est Valla? Ac primum quidem videamus, quot et quae 
scholia e Probo deprompta Valla in usum suum converterit, quae- 
que ex eis in Mont. et Sang. inveniantur codicibus; deinde sta- 
tuamus, quatenus singula Probi interpretamenta cum singulis scho- 
liis Pithoeanis conveniant, quatenus ab illis differant. 

Primum igitur adscribam, quibus locis Valla Probum no- 
minet (cf. supra p. 28 n. 1). Commemorat eum ad luv. I 7 
ter. 20. 27. 28. 33 bis. 35 ter. 51. 52. 71, 76. 82. 95. 109 bis. 

111. 116. 121 bis. 128 bis. 138. 155. II 28. 29. 59. 60. 67. 92. 
99. 106. 118. 124. 142. 143. 148. 152. III 11. 31. 36. 38. 67 
bis. 74. 116. 168. 192. 201. 204. 210. 214. 231. 237. 263 bis. 
266. 283. 320. IV 27. 53. 67. 81. 117. V 8. 25. 30. 36. 38. 
48. 72. 89. 109 bis. 155. 165. VI 26. 32. 34. 40. 44. 66. 153. 
238. 321. 322 bis. 343. 345. 351. 365. 387. 397. 401. 459. 519 
bis. 524. 537. 552. 583. 614. 631 bis. 638. VII 80. 89. 110. 

112. 114. 130. 134. 143. 154. VIII 145. 148. 168. 185. 198. 
Horum locorum numerum si comparaveris cum numeris om- 

nium uniuscuiusque saturae versuum, invenies Probum a Valla 
saepissime in primae saturae commentario, deinde, si quartam ex- 
ceperis, ad quam ut quinquies tantum Probus commemoraretur, 
casu aliquo factum esse videtur, ad singulas rarius nominari. 
Primae enim saturae circiter ad sextum quemque versum nomi- 
natur, secundae ad duodecimum fere, tertiae ad quintum decimum, 
quartae ad tricesimum, quintae ad sextum decimum, sextae ad 
tertium et vicesimum, septimae ad septimum et vicesimum, octa- 
vae — si considei»veris in versu 198 huius saturae Probi fuisse 
finem — ad quadragesimum fere. 



\ 



/ 



\ 



/ 



35 



Horum interpretamentorum dimidia fere pars in codd. Mont. 
et Sang. exstat, dimidia ab eis plane abest; ad hos enim versus 
prorsus nova scholia Valla Probo nominato profert (lahniani nu- 
meri in proll. ad Pers. p. CLV nn. 1. 2. 4 haud satis recte se 
habent): I 20. » 76. 109. 109. 121. 121. II 60. 67. 118. 143. 
III 36. 168. 201. 210. 237. 320. V 8. 30. 36. 38. 48. 72. 109. 
109. 155. 165. VI 26. 32. 40. * 66. 238. 321. 322.^ 322. .345. 
365. 387. 397. 459. 524. 537. 583. 614. 631. 631. VII 130. 
134. 143. 154. VIII 145. 148. 198. 

Ex his locis maxime notabiles sunt ei, quibus in Pithoeanis 
plane aliud exstat scholium; qua in re respiciendum est scho- 
lia Pithoeana a recentioribus interpolationibus satis libera esse; 
suntverohi: ad I 76. II 143. III 36. 168. 210. 237. 320. V 8. 
48. 165. VI 238. 321. 322. 345. 387. 397. 459. 524. 631. 
VIII 145. 148. 198. 

Aliis autem locis eis scholiis, quae in Mont. quoque et 
Sang. codd. leguntur, nova eorundem luvenalis verborum expli- 
catio additur novo ac singulari scholio; cf. Vallae interpreta- 
menta ad I 51. 116. 128. 155. II 92. 124. 148. III 38. 67. 
74. 231. 263. 283. IV 27. VI 351 (cf. Vallae adnot. ad I 121). 
VII 89. VIII 168. 185. 

In his vero scholiis, quae Vallae demum commentario nobis 
innotuerunt, habes quae notae sint optimae, ut scholl. ad I 20. 
109. V 36. 109. VI 537. VII 134. Alia satis vilia; sunt etiam 
quae a docto grammatico profecta esse nequeant, ut ineptum ad 
VII 154 interpretamentum, de quo cf. Crameri adnot. p. 296sq.^ 



1 Scholl. Pith. ad I 20 et VI 40 in cod. Mont. interpolata ab- 
sunt a Sang. (cf. supra pp. 6 et 9). 

■^ Hoc de duabus 'Medulinis' interpretamentum isto loco non 
invenitur in Pithoeanis; sed depromptum est e scholii quod in Pith. 
exstat ad VI 434 parte extrema et falso a Valla ut videtur ad Me- 
dullinas traiislatum, cum proprie fuerit de Messalinis. 

* Non neglegendum est absurdam h. 1. explicationem eandem in- 
veniri apud Papiam; qui quae de vocabulis luvenalianis profert, ex 
Cornuto plerumque fluxerunt. Eodem redit, quod a Valla e Probo tria 
interpretamenta adferuntur, quae cum a codice Sang. absint, in Mont. 
secunda manu interpolata sunt atque in Cornuti codd. Leidensibus le- 
suntur: sunt autem haec: Ad I 82 in Vallae commentario exstat: CaMSi- 
dici matlwnis. advocati qui scelerihus dives effectus est] cf. supra p. 6; 
ad VI 40: Mulorumque iuhis. inquit prohus cristis roTg Xoqmg-, ad VI 
476: Periit libraria. lanipendia; cf. supra p. 9. Sed de tota hac re v. 
infra p. 70 sq. 



36 

Conferre licet cum lioc scholium aeque ineptum. quod in Pithoe- 
anis ad l\ 133 legitur; id autem in Yallae oommentario non 

reperitur. 

Singula autem interpretamenta, quae et apud Probum et in 
codd. Mont. et Sang. leguntur, rarissime tamen utrobique eisdem 
verbis scrinta sunt. Saepe enim scbolii Pithoeani pars satis gra- 
vis et re nova insignis in Yallae commentario desideratur, his 
locis: ad I 35. 52. II 124. III 11. 11. 74. IV 27. 53. 67. 81. 
117. YI 34. 154. 343. 351. 519. 552. 638. YII 80. 89. 110. 

114. YIII 185. 

Contra alia scholia Yalla pleniora adfert atque integriora, 
ita ut ad Pithoeana saepissime novae res adiciantur; cf. Yallae 
interpretamenta ad I 7. 27. 116. 138. II 28. 92. 106. 152. 
III 38. lY 53. 81. 117. Y 89. YI 34. 44. 351. 401. 519. 638. 

YII 89. 114. 

Ne quid desideretur, etiam eos locos indicabo, quibus Yalla 
Probo nominato gravibus rebus neque additis neque omissis plane 
eadem adfert, quae in Pithoeanis exstant. Yerborum quidem ra- 
tionem non habui, sed reruni tantum. Sunt igitur hi: ad I 28. 
33. 71. 82. 95. 111. II 29. 59. 99. 142. III 31. 192. 204. 214. 

266. Y 25. YII 112. 

Yerba autem scholiorum e Probo adlatorum quod a lectio- 
nibus codd. Mont. et Sang. saepissime aliquo modo discedunt, id 
interdum cariosae codicis vetustati, plerumque autem Yallae licen- 
tiae imputandum esse vidimus ; cf. supra p. 33 sqq. Neque tamen 
desunt in his Probianis eiusmodi scripturae, quibus Pithoeanorum 
scholiorum corruptelae felicissime emendentur; cuius rei si quis 
exempla desideret, conferat velim supra p. 33 n. 1. 

Sed ne quid hinc incautius coniciamus, reniiniscamur saepis- 
sime Probum a Yalla tacite usurpari; neque igitur tales loci de- 
bent praeteriri. Atque ut quam accuratissime in aliqua saltem 
parte operis Yalliani statueretur, quatenus Probi esset, tertiam 
ct octavam saturas elegi, in quaruui commentarium diligentius in- 
qnirerem. Ad has enim solas praeter Pithoeana Leidensia scho- 
lia publici iuris facta sunt a Schopeno (progr. gymn. Bonn. a. 1847^, 
qui tertiae, et a Gigchio, qui octavae saturae scholia edidit (li- 
belli supra p. 6 n. 1 commemorati p. 21 sqq.). Addidi partes 
quasdam commentarii saturae quartae et sextae, quo certius con- 
staret de toto Yallae opere iudicium. Quinquepartitae igitur pa- 
ginae prima columna eos enumerabo luvenalis versus, ad quos 
exstant scholia in codd. Mont. et Sang., non exstant in Yallae 



/ 



li 



11:1 



/ 



y 



f- 



37 

commentario, altera eos, ad quos quae pertinent scholia Pithoe- 
ana, etsi non eisdem verbis a Yalla adferantur, tamen ab eo lecta 
et usurpata esse certis constat argumentis; tertia ea indicabo 
scholia, quae et in codd. Mont. et Sang. et in commentario Yallae 
inveniuntur ; in quarta eos ponam "versus, ad quos Yalla praeter 
Pithoeanum novum adfert interpretamentum, in quinta denique, 
ad quos quae Yalla exhibet e Probo deprompta, usquequaque 
a Pithoeanis scholiis sunt aliena. 

Ad hos igitur versus quae pertinent scholia 
Pithoeana, in Yallae commentario 



desunt : 



usurpata 

tantum 

sunt: 



eisdem fere 

verbis ad- 

lata : 



usurpata 
aut adlata, 
sed novum 

scholium 
additum est: 



Ad hos au- 
tem versus 
Yalla ea 
tantum e 
Probo de- 
prompsit , 
quae non 
exstent in 
codd.Mont. 
et Sang. : 



III 1 » 



III 1 
(Inscriptio) 
1 
2 



* Valla: Quamvis digressu veteris confusus amici. de urhis incom- 
modis et de recessu umhricii locuturus urhis romae consuctudinem detesta- 
tur sub persona umhricii amici sui. Hoc interpretamentum satis incon- 
cinnum a Valla conflatum esse videtur ex inscriptione, qua tertia satura 
in codice Probi instructa erat, atque ex primo eius scholio. Similis 
enim huius saturae titulus (De malis urhis) exstat in cod. Vindobonensi 
nr. CXI Endl., quem iam commemoravimus p. 24 n. 3, atque Rupertius 
(luv. V. I p. 177) e nescio quibus codicibus hos titulos adfert: Urhis 
incommoda. — De incommodis Urhis; imprimis autem cf. inscriptionem 
tertiae saturae, quae legitur in codice Nicaeensi saec. XII, de quo nuper 
rettulit C. Beldame in Revue de philologie v. VI (a. 1882) p. 76 sqq. : 
De Urhis incommodis et digressu Umhritii .... Dubito autem, an huius- 
modi fuerit saturae titulus antiquus et genuinus; cf. schol. Pith. ad 
III 315: poteram- et alia incommoda tirbis dicere, nisi animalia mevoca- 
rent. IUius enim inscriptionis, quae in cod. Mont. pr. m. scripta legitur 
{Qaare Umhricius urhem deserat), ipsa forma a ceteris saturarum titulis 
discrepat. Posterior vero pars interpretamenti Valliani eisdem fere 
verbis in cod. Leid. bibl. publ. nr. 82 exstat ; in quo ad v. 1 hoc 
adscriptum est scholium: Urhis romae conversacionem detestatur suh 
persona umbricii sui amici. Hic enim odio urhis in campania posuit 
larem ubi vaticinata est sybilla. 




38 



10 



11 tertiiim 
schol. 



16 



12 



9 i 



°11 primum 


schoL^ 


°11 alterum 


schol.^ 


15« 


17^ 



6 



14 



* Valla: Tam solum. desertttm; cf. gloss. iiiterl. codd. nr. 18 et 
64: solum: desertum. * 

2 Valla : Substitit. stetit redam spectans ; reliqua scholii Pith. pars 
deest. — Notae versuum numeris adpictae quid indicent, vide infra p. 71. 

* Valla: Madidanf. ideo quod supcr eam aquae ductus erat velut 
ait prohus ; reliqua desunt. 

* Ad III 12 Valla: Hic — amicae. aegeriae. aegeria fuit nympha 
etc; cf. infra n. 7. 

^ Valla: Judaeis. subaudi mendicis (cf. gloss. interl. codd. Voss. 
nr. 18 et 64: ludeis s. mendicis). Quorum cophinus faenumque. qualos 
dicit ubi sabbato calida asservant; cf. schol. Pith. ad VI 542 atque 
scholl. codd. Voss. nr. 18 et 64 ad III 13: nemus: Conducta est ipsa 
silva pretio iudeis ea ratione ut pretium populo romano cxinde persol- 
verent si eis liceret festa sua i. sabbata celebrare qui uno die ante sab- 
batum in cofinis edulia sua calida ponebant involventes in feno post 
involutionem linteaminum et mapparum ut sabbato calida haberent. de- 
spective autem illorum divitias dicit cofinum et foenum, et ad III 14: 
cophinus .... ludei sabatizabant et secundum legis praeceptum pridie 
praeparabant sibi cibos et reliqua necessaria. hinc et parasceue dicitur 
i. praeparatio. Ne ergo carnes coctae estate {in parascenc coctae Bern. 223) 
putrescerent si servarentur in cophinis carnem in feno servandam po- 
nebant. hinc ergo dicit. Quorum suppellex cophinus et foenum sunt. Haec 
schoUorum loci luvenaliani explicatio sola est recta; cf. H. Ronsch in 
Fleckeiseni ann. v. CXXIII (a. 1881) p. 692 sqq. 

^ Valla: Mercedem. pensionem. 

' Valla schol. Pith. ad III 17 ad v. 12 adfert eisdem fere verbis, 
nisi quod pro 'concubium' 'connubium\ pro 'pugnae 'praedae scribit. 
Atque lectionem 'concubium' lahnius recte servasse mibi videtur; sed 
pro 'pugnae^ melius cum Valla legi : 'praedae' suo iure Schopenus mo- 
nuit in adnott. critt. ad schoU. vett., quae adiectae sunt editioni Heinrich. 



y 



/ 



39 



/ 



/ 



30 



32 alterum 
schol. 
33 



34 prius 
schol. ^ 



22 2 


233 


°29* 


31 5 


32 prius 


schol. « 



20 1 



33 



v. I p. 350. In his Hchopeni adnotationibus permulta insunt satis bona 
nec praetereunda ; miror lahnium non saepius etiam his notis fuisse usum. 
^ lam Schopenus 1. c. p. 350 cognovit Vallam, qui haec scholia 
ad v. 18 adfert, lemmata rectius exhibere sic: Dissimiles veris. quia 
non erant naturales sed manu confectae. Quanto praestantius. melius si 
natura sua essent nymphae quam marmoribus cxornate nec a flagitiosis 
Jwminibus polluerentur. Ad III 20 autem Valla haec adnotat: Tophum. 
tophus lapidis species est scabri et friatilis qui vulgo nunc quoque ita 
vocatur. Virg. Et tophus scaber et nigris exesa chelydris: creta (Verg. 
georg. II 214). Cf. Plin. n. h. XVII 29 et schol. cod. Voss. nr. 64: 
Tofus enim vocatur lapis niger et durus atque vilis ubi bene (ferrum 
Bern. nr. 223) acuitur. est enim asperrimus. hinc virgl. hic tofus scdber 
ct nigris exa chylindris. 

2 Valla : Nulla emolumenta laborum. id est nullus fructus doctis et 
peritis litterarum est. 

3 Apud Vallam schol. Pith. ad III 23 melius dispositum est hoc 
modo: Deteret. de ipsa re parvula deerit et diminuit quottidie. Exiguis. 
pauyerihus, 

* Valla: ignobiles vero significat et ex obscuris nohiles ac divites 
factos; cf. etiam schol. codd. Voss. nr. 18 et 64: . . . . ignobiles signi- 
ficat exordidiis (Schopen. coni. ex sordidis) divites factos. 

° Valla; Facile est aedem conducere. Probus exponit ut publicani 
sint: ego putaverim etc 

® Valla: Siccandam eluviem. evacuandas cloacas. De hoc scholio 
atque praecedenti cf. Schopenum 1. c. p. 350. 

' Valla: Et praebere caput domijta. quae dominum facit; cf. schol. 
codd. Voss. nr. 18 et 64; .... dominam autem hastam dicit quae 
dominos facit 

^ Ad III 35 Valla adnotat : Notaeque per oppida buccae. parasiti 
aut delatores; cf. Heinrichii ad h. 1. adnotationem 1. c- p. 350. 



34 alterum 
schol. 

36 alterum 
schol. 



40 



36 prius 
schol. * 
372 



*38 3 



36(?) alterum 
schol. * 



^ Valla: Et verso pollice. fortmm immutata. In Probi codice 
fuisse videtur: i. mutata fortuna, ut exstat in cod. Voss. nr. 18. Pro 
altero vero Pithoeano ad h. 1. scholio Valla haec exhibet: id est loco 
imperatoris occidit gladiatores exponit Prohus cum paulo ante intra 
gladiatorum fuisset numerum] cf. Schopeni adnot. 1. c. p. 350. Hoc 
interpretamentum utrum verbis a Valla mutatis ex Pithoeano ortum 
sit, an prorsus alienum, non ausim decernere; cf. tamen schol. codd. 
Voss. nr. 18 et 64: . . . hoc enim signum est {erat) editoris cum iuhet 
aliquem occidi. isti inquit quos nunc editores munerum videmua quondam 
gladiatores e.t arenarii fuerunt 

- Valla: Populariter. favente populo. 

^ Diversis quibus hic locus [Conducunt foricas) explicatur scholiis 
inter se comparatis optime cognoscitur, quae inter varia in luvenalem 
commenta intercedat ratio atque adfinitas. Quapropter quae mihi in- 
notuerunt ad h. 1. scholia iuxta composita conferre mihi liceat. 



Schol.Pith.r 



Valla; 



Conducunt 

[foricas]. 

stercora. 

hoc est vecti- 

gal. 



Cod. Leid. 

bibl. publ. 

nr. 82: 



Gonducunt 
foricas. 



cloacas. 



forire est 
pro 



forire enim 
inquit Pro- 

bus veteres 

dicebant 
deiicere ac 



Codd. Voss. 
nr. 18 et 64 



forire 

veteres 
dicebant 



foricas : 

forire dici- 

mus foras 

ire. hinc fori- 

cas dicimus 

cloacas 

in quibus 

publica civi- 

tatis stercora 

defluunt. 

Namlatrinae 

dicuntur pri- 

vatae in do- 

mibus. 



Glossae 

Parisinae 

(cf. p. 29): 



! Phoricas 

\id est stercus, 

; purgandas 
latrinas 

vel 
cloacas. 



forire 



Glossae 

Nicaeenses 

(v. supra 

p. 37 n. 1): 

foricas, 



cloacas. 



\ 



/ 



/ 



K 



/ 



f 






/ 



40 

42 alterum 
schol. 

45 



42 prius 
schol.2 

43 8 



41 
391 



dehonerare 

ventrem. 

forire est 

enini foras 

eicere. Alii 

tabernas 

dicunt foro 

vicinas. 



aut 

vectigal 

vinarium. 



ventrem de- 
honerare. 



Quidam 

vectigal 

vini pu- 

tant. 



Alii domos 

publico sum- 

ptu aedifica- 

tas ad locan- 

dum. 



ventrem 
dicimus. 



dehonerare 

ventrem. 

hinc forire 

foras 

eiicere. aut 

foricas foro 

vicinas ta- 

bernas et 

confines : 

quidam 

vectigal 

vini pu- 

tant: quod 

ex aphrica 

in urbem 

vehebatur. 

Alii domus 

piiblico sum- 

ptu aedifica- 

tas ad locan- 

dum: quorum 

conductores 

lucra capie- 

bant. 

Adde locum adscriptum a Cramero p. 79 sq. e Catholico loannis 
a lanua depromptum ; quem in explicandis verbis luvenalianis Cornutum 
maxime sequi certum est. Ceterum cf. ad hoc scholium doctam Crameri 
adnotationem (p. 76 sqq.). Cur vero lahnius in scholio Pithoeano non 
ut omnes ante eum editores 'fossas\ quod habent codd. Mont. et Sang., 
emendaverit in 'foras\ non video, praesertim cum Valla rectam le- 
ctionem exhibeat. 

^ Valla: Quales ex humili. To nvnxoXovd^ov. dicere enim debuit 
tales et sic quales. 

'■^ Vall a : Poscere. ut videam hoc est adulari nescio: id enim faciunt 
assentatores. 

^ Valla: Funus promittere patris. aut creditoribus meis aut his 
cum quibus male vivittir, qui sub scevero patre vivunt. 



l 



43 



42 



/ 



49 



56 primuin 
schol. 

56 tertium 

schol. 

57 primum 

scliol. 
57 tertium 

schol. 
60 



46 



55 



54 



56 alterum 
schol. ^ 



57 alterum 
schol. ^ 



52 



O 2 



1 Valla: Taviquam wancus. eJeganter lussit de assessoribus ; cf. 

lahnii ad hoc schol. notam. 

2 Valla: Secreti fecit honesti. malorum enim conscio donat ; cf. 
schol. cod. Voss. nr. 18: Nil tibi: Nam malorum (sic legendum est) 
consciis plurima donant vel ad conficienda maleficia. 

3 Hoc in scholio Pithoeano Schopenum recte Vallam secutum 
emendasse: ut cum mala conscientia habeantur, confirmatur hoc cod. 

Voss. nr. 18 interpretamento : nullae divitiae tanti tibi sint i. 

tantum valeant apud te ut cum mala conscientia habeantur. Unde 
illud quoque probatur Vallam, cum in extremo hoc scholio pro habean- 
tur scriberet quidquam concupiscas, a codice suo discessisse. Cetera ad 
litteram cum scholio Pithoeano conveniunt. 

* Valla: Omnis arena tagi. tagus flumen hispaniae cum harena 

aurum invehens. 

5 Valla: Ponendaque praemia sumas. ponere debeas : id est abiicere 
negligere. Cf. de Pithoeanis ad hunc versum et insequentem scholiis 
Schopenum 1. c. p. 351. Cui ita adstipulor, ut verba 'quasi moriturus 
a sciolo quodam homine ad scholii verba 'quae deponere debeas\ ut 
causam indicaret, adiecta eisque postea a librario aliquo falso lemma 
'Tristis.' praefixum esse censeam; illa vero: 'id est reddenda quae mala 
arte quaesita sunt.' cum lahnio novum ab alioque additum interpretamen- 
tum esse arbitror. Mirum autcm in Vallae commentario deesse voculam 
'quae' ante 'ponere\ quod utrum codicis mendo, an typothetae incuria 
factum sit, nescio. 

^ Valla: Tristis. ut torquearis conscientia. 



/ 



s 



w 



61 1 

62 2 



66 



63 3 
65 5 



64 



67"^ utrum- 
que schol. 



66 



» Valla: Graecam urbem. quam romani viciis graecorum fecerunt 

graecam. . ^- i,- 

2 Valla: Syrus in thyberim defluxit orontes. syria ab antioctita 

oronte amne dividitur. 

3 Valla: Et cum tybicine chordas obliquas. id est rusticas vel 
quas tybkines in obliquum tangunt; cf. Crameri (p. 82) et Schopeni 
(1. c. p. 351) ad hoc schol. notas. 

* Valla: Gentilia tympana. phrygia. orientaUa gentis suae; cf. 
gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: gentilia: frigia vel suae gentis, et schol. 
eiusdem cod.: getitilia: Apud frigiam primo timpanorum usus repertus 

est ubi mater deum colitur. . 

5 Valla: lussas prostare puellas. et hoc a graecis translatum dtcit ; 
cf. Schopen. 1. c. p. 351 et Vallae ad v. 62 adnotationem : Syrus de- 
fluxit orontes. graeci inquit hec omnia a syriis mutuati romam ad- 

vexerunt etc. 

^ Valla: Picta lupa. ornata meretrix; cf. schol. cod. Voss. nr. 18: 
lupa nicta i. ornata meretrlx quia meretrices lupas dixerunt ab acaritia 

sive a feritate libidinis. 

' Valla: Sumit rechedipna quirine. rechedipna inquit Probus cu- 
rantium coenas vestimenta parasitica. vel caligulas graecas dicit (cf. Scho- 
peni [1. c. p. 352] et lahnii ad. h. 1. adnott.). Niceteria. vestes peregrinas 
vi<;tis [vietoribus Pithoeus et Schopenus) convenientes : vel est rechedipna : 
ut putat etiam Probus ipse qui coenam fert (cf. Schurtzfleisch. spicil. 
animadvv. in luv. satt. p. 20 sq. et Heinrichii adnot. ad 'currentium 
ad coenam' 1. c. p. 352). Quae secuntur: ut sit ordo: o quirine ille tuus 
rusticus rechedipna sumit et fert niceteria collo caeromatico, ea ab ipso 
Valla adiecta esse illa locutione 'ut sit ordo' probatur, ut quae quod 
meminerim in Pithoeanis scholiis nusquam inveniatur, saepissime autem 
a Valla usurpetur structuram enuntiatorum explicaturo. lam sequitur 
in Vallae commentario prius quod est in codd. Mont. et Sang. scholium, 
sed omnibus fere verbis a Valla mutatis: et est sensus (haec locutio in 
Pithoeanis quoque scholiis exstat ; cf. scholl. ad IV 67. VI 564. 572. 
VIII 96. 131): en tibi o romule rustici tui in omnem diffundi luxum 
iam didicerunt et palaestris frui et syllacteriis ut ad molliter certandum 



44 



y 



"V 



46 



70 
71 
72 

76 



79 alterum 
schol. 



*77* 
79 prius 
schol. ^ 
81 prius 
schol. ^ 



81 alterum 
schol. 



0743 



68 



72 2 



athletae viciis graeca dissolutione omnifariam erumpentibus. Cramcrus 
(p. 84) de hoc commentarii Valliani loco multis in rebus falsus est. 

* Valla: Niceteria. syllateria sunt quae oh victoriam fiehant et de 
collo peyiderrtia gestahantur quae utio Trjg rixijg id est a victoria nomen 
traxerunt; cf. schol. cod. Voss. nr. 18 : nicheteria dicuntur philacteria 
quae gestahant atletae in capite et erat ihi descriptum quotiens vicissent. 
Nam nichos grece dicitur victus hinc anichos invictus. inde etiam nicheteria 
in quihus victoriae sunt scriptae, et gloss. Paris. : Niceteria filacteria. 

'^ Valla: Viscera — futuri. ita se inquit ingerunt suis artihus ut etiam 
sc heredes futuros arhitrentur; cf. schol. cod. Voss. nr. 18 : viscera : 
Sic inquit se ingesserunt et intimos fecerunt aliunde advenientes ut 
per auxilium matronarum cum quihus coeunt sperant se fore heredes. 

■" Valla: Isaeo torrentior. isaeus rhetor fuit atheniensis : ut Prohus 
inquit illius temporis (cf. schol. cod. Leid. bibl. publ. nr. 82: Isei: 
Iseus rethor fuit atheniensis iUius temporis.) cuius et tranquilus meminit 
e. q. s. ; cf. lahnii ad h. 1. adnotationem, cui id adiciendum est menti- 
onem certe Plinii in Probo suo Vallam invenisse, licet ipsum locum e 
Plinii exemplis impressis descripserit. Glossae Nicaeenses: Iseus decla- 
mator fuit Bomae admirandus, de quo Plinius nepos in epistolis. 

■* Valla: Schoenohates. qui per funes id (leg. it) extensos ludibun- 
dus. a schoenos funis et hatto: quod poeticum verhum scando significat; 
cf. schol. cod. Voss. nr. 18 : scenohates est funamhulus. nam scenos funis 
batin gradus, et gloss. Nicaeens. : scJwenobates graece, latine funiamhulus, 
nam a/olvog funis, ^(arjg amhulans, ille est qui supra funes amhulat. 

^ Valla: Ad summam: ad postremum. ne vager longius etc. ; cf. 
gloss. interl. cod. Leid. bibl. publ. nr. 82 : Ad summam : ad ultimum 
vel postremum. aggerat levitatem grecorum. In scholio Pithoeano legen- 
dum mihi videtur: omne ut iam dicam. 

^ Valla: Horum — conchylia. ostrinos colores etquos romana modestia 






\ 



/ 



^4 



90 
93 
94 

96 prius 
schol. 



98 



96 alterum 
schol. * 
97^ 



82 1 
832 

843 



996 



debet avei'sari. conchylia capitia purpurea ita flagrantia ut conchylia 
ipsa videri possint. Utrumque igitur ad h. v. scholium iam ille haud 
integrius quam nos, qui corruptissinmm legimus, in codice suo invenisse 
videtur. Adstipulor vero Cramero, qui verba 'togae erubescendae fucatos 
hahitus' poeticum quid spirare existimat; cf. schol. cod. Voss. nr. 18: 
conchilia i. fucatos hahitus et murice tinctos etc. Posterius vero scholium 
Pithoeanum nescio an ita fere restituendum sit: [conchylia.]i. capitiorum 
purpuram, quasi quam conchylia gignant. Ceterum cf. Ferrar. de re 
vest. II 1 c. 23. 

^ Valla: Me prior ille signabit. subaudi testamentuni', cf. gloss. 
interl. cod. Voss. nr. 18: Signavit: testamentum fecit. 

2 Valla: Pruna damascena dicit quae ex damasco primum fuerunt 
avecta (leg. advecta). Et coctona. caricae minutae e. q. s. ; cf. schol. cod. 
Voss. nr. 18: pruna: Pruna damascena dicit. nam nobiliores amborxm 
{arhorum Laur. 52, 4) fructus romam vehehantur a diversis mundi partibus. 
coctana {cottana Laur. 52, 4) similiter fructus scilicet genus minutarum 
caracU {caricarum Laur. 52, 4) i. ficorum. e. q. s., et schol. cod. Leid. 
bibl. publ. nr. 82: cotana genera caricarum minutissimarum vel nucum. 
Gloss. Paris. : Cottona nuces vel caricae parvae. 

^ Valla: Qtwd — aventini. id est romani et qui romae nati sumus ; 
cf. schol. cod. Voss. nr. 18: Usque adeo: In tantum inquit nihil nobis 
prodest quod romae sumus nati {romani sumus et rome nati Laur. 52, 4) 
ut etiam peregrini nohis praeponantur. 

* Valla : Vacua — dicas. plana sine penne : id est inguina esse foe- 
minea quod referat foeminam. 

^ Valla: Tenui distantia rima. muliehria inguina significat. 

^ Valla: Molli oemo. 01/111]. pronunciatio dicitur. ofuog autem via. 
unde prohemium. sed hic proprium: de quo ipse alibi. oemo quamqua^n 
et carpophoro; cf. gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: molli: pronuntiatione, 
et schol. cod. Laur. 52,4: Molli oemo: ut aliivolunt: suavi et delectabili 
pronunciatione. 



46 



100 
101 
102 
103 
107 

108 alterum 

schol. 
109 
110 

111 
112 
113 
114 
115 
116 



108 prius 
schol. (?) ^ 



1112 



r; 3 



115 
116 



^ Valla: Ego autem longe alium fuisse iuvenalis sensum 

arbitror Ut sit sensus si dives trullae aureae hibendo fundum 

inverterit crepitumque dederit a graeculo statim laudabitur. bihacem ergo 
divitem arguit quod in trulla bihat ineptum quod crepitus inter hihendum 
aedat et stultum quod oh id a graeculo sibi sinat adulari; cf. schol. 
cod. Voss. nr. 18: auvea: Auream trullam vocat anum divitis. propter 
divitias dicit auream, et eiusdem cod. gloss. interl. : crepitum: sonitum 
i. si pepeditj atque gloss. Paris.: Tndla aurea id est sanus ventris ex 
parte ohscena divitis. 

^ Valla: Sponsus levis. adhuc imherhis; cf. gloss. interl. cod. Voss. 
nr. 18: levis: inhei'his. 

^ Valla: Facinus maioris ahoUae. maioiis ponderis. abollamvestem 
dicit senatoriam ut ipse alibi rapta properahat aholla pegasus ; cf. schol. 
cod. Voss. nr. 18: ahollae: Abolla est vestis senatoria togae scilicet genus. 
Hinc alibi. Rapta pegasus properahat abolla, et schol. cod. Leid. bibl. 
publ. nr. 82: aholla genus vestis erat qua nobiles et senatores utehantur 
e. q. s. — Gloss. Paris.: Aholla genus vestimenti rustici. 

* Valla: Stoicus occidit haream. heliodorum. baream dicit prohi 
testimonio cuius supra meminimus ubi ipse inquit: post hunc magni de- 
lator amici (I 33). Sed ibi non, ut hoc loco, falso Heliodorus et Barea 
Qpnfusi sunt; videtur igitur Valla nomen certe Heliodori ad h. v. in 
codice suo adscriptum invenisse; cf. schol. cod. Voss. nr. 18: Stoicus: 
Heledorum significat stoicum qui haream amicum suum et discipulum at- 
que domus suae procuratorem delatione sua fecit interfici a nerone. 



r 



\i 



'4 



/ 



/ 




47 



1171 

118 
120 
121 
122 
124 
125 
126 
127 
128 
129 
130 
131 
132 
133 
136 
137 
138 

144 
145 
148 
151 
154 
155 



130 



142 



' Apud Vallam hoc loco nullum verbum de Tarso invenies ; immo 
vv. 117 et 118 ita explicat: Ad quam — caballi. utrum corinthium mon- 
tem dicit ubi fama est pegasum alatum caballum a bellerophonte primo 
prehensum fuisse an parnasum quem pegasus primum conscendit et ungula 
terram scalpendo fontem eduxit hippocrenem. Unde iure conicias scholia 
Pithoeana ad v. 117 et ad v. 118 alterum in codice Vallae non exstitisse, 
aut certe legi non iam potuisse ; dubium id tantum est, num schol. ad 
v. 118 prius Valla legerit; de Pegaso enim et Medusa quaedam adfert, 
sed commemorata Hesiodi theogonia. 

* Valla: Albinam aut modiam. tiomina matronarum viduarum sunt; 
cf. gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: albinam: matronam aut meretricem. 
potentissimae viduae erant. 

^ Valla: Quam — paropscide coenat. quam magno sumptu. par- 
opscis vas in quo obsonia reponuntur; cf. schol. cod. Voss. nr. 18: par- 
apside: Obsonia dicuntur generaliter omnes cibi. hinc parapsis vocatur 
tms ubi cihi administrantur e. q. s. 



48 



158 
159 
160 
161 
162 
163 
165 
166 
167 
168 
169 
170 
172 
173 
174 
175 
177 



178(?) 



156» 
1592 



166 3 
168* 



173(?) 



^ Valla: Quocumque in fornice. quovis lupanari ; cf. gloss. interl. 
cod. Voss. nr. 18: fornice: lupanari. snb arculis enim lupanaria erant. 

"^ Valla: Sic libitum vatio. stulto; cf. gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: 
vano: stulto vel ventoso superho. 

^ Valla: Magno. subaudi precio. est autem ellipsis ; cf. gloss. interl. 
cod. Voss. nr. 18: magno: pretio constat illis. 

* Valla : Quod turpe negavit. scipionem dici Probus putat. quidam 
M. curium dentatum. nos nihil dicimus modo sciamus hominem frugi in- 
telligi voluisse quicumque ille fuerit; cf. schol. cod. Leid. bibl. publ. nr, 82: 
negavit: camillum dicit vel scipionem. qui exules patria in sabino solo 
tra (leg. sabinorum terra?) vixerunt, et schol. cod. Voss. nr. 18: negavit: 
Camillum scipionem dicit qui cum esset a romanis apud sabinos vel mar- 
sos in exilium missus audivit gallos de capitolio romae vexilla romana 
abstuUsse etc. 

^ Valla: Theatro. spectaculo. nam d^fajQovjjcn inspicio significat; 
cf. schol. cod. Voss. nr. 18: . . . . theoro enim dicitur video. hinc thea- 
trum ubicunque aliquod fit spectacidum 

^ Valla: Similemque videbis orchestram. theatri locum uhi saltabatur 
ab oQxoiJjLtai salto derivatum verbum est; cf. P. I. Meier. de gladia- 
tura Romana p. 1 1 sq. 



/ 



i 



r 



^ 



\<^* f 



49 



187 

188 alterum 

sehol. 

189 prius 
schol. 

190 
191 

192alterum 
sohol. 
193 



184 2 



188 prius 
schol.(?)-' 



1801 



185 3 



186* 



192 prius 
schol. ^ 



189 alter. 
schol. ^ 






193^ 



^ Valla: Habitus nitor. habitus genitivus easus. sunt qui velint 
singula per se pronunciari. habitus: nitor ut sint nominativi casus; cf. 
Schopeni adnot. 1. c. p. 356. 

'■* Valla : Quid das — salutes. nobilem cornelium cossumne an alium 
sicut ipse etiam alibi ut moveat fastidium cosso. — In schol. Pith. le- 
gendum videtur: tunc temporis nobilem. 

^ Valla: Ut — labello. qui ne respicei'e quidem salutantetn dignatur ; 
cf. Schopen. 1. c. p. 356. 

* Valla: Ille metit barbam tondet Crinem amati. 

cirrum dicit a quo cirratus nominatur qui per libidinem in delitiis fuit; 
cf. gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: amati : pueri qui in deliciis eiusfuei'at. 

^ Valla : Et illud fermentum. malum quo stomacheris et indigneris. 
Cf. etiam gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: fermentmn: materiam indignandi. 

^ Valla: Cultis. qui sunt in deJitiis; cf. gloss. interl. cod. Voss. 
nr. 18: cultis: deVciosis. Ad v. 192 autem Valla adnotat: Aut simplici- 
bus gabiis. quippe festo die suo simplicibus ut probus putat non oi'natis 
.... Unde haud temere conicias inter haec duo ad vv. 189 et 192 scho- 
lia alia in margine codicis Valliani non exstitisse. 

Valla: Tenui tibicine fultani. tibicines appellantur columellae qui- 
bus rustici tccta sua fulcire solent. unde Vir. per translationem sua hemi- 
stichia tibicines vocavit. — Schol. codd. Leid. Voss. nr. 18 et bibl. publ. 

"^'* ^^ • ^t (legendumne Aliter ?) Tihicines sunt columnae quibus 

rustici sua tecta fulciunt. Unde virgiUus pei' translationem tihicines 
vocat emistichia sua. Cf. Donati vit. Verg. (ap. Reifferscheid. Suet. rell. 
p. GO; ap. Hagen. in Fleckeis. ann. suppl. IV p. 737) et Serv. ad Verg. 
Aen. VI 18G. 



c 



48 



/ 



49 



158 
159 
160 
161 
162 
163 
165 
166 
167 
168 
169 
170 
172 
173 
174 
175 
177 



178(?) 



156 > 
1592 



166 3 
168* 



173(?) 



^ Valla: Quocumque in fornice. quovis lupanari; cf. gloss. interl. 
cod. Voss. nr. 18: fornice: lupanari. suh arculis enim lupanaria erant. 

2 Valla: Sic libitum vano. stulto; cf. gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: 
vano: stulto vel ventoso suptrho. 

^ Valla: Magno. suhaudi precio. est autem ellipsis ; cf. gloss. interl. 
cod. Voss. nr. 18: magno: pretio constat illis. 

* Valla : Quod turpe negavit. scipionem dici Prohus putat. quidam 
M. curium dentatum. nos nihil dicimus modo sciamus hominem frugi in- 
telligi voluisse quicumque ille fuerit; cf. schol. cod. Leid. bibl. publ. nr. 82: 
negavit: camillum dicit vel sdpionem. qui exides patria in sahino solo 
tra {\eg. sabinorum terra'?) vixerunt, et schol. cod. Voss. nr. 18: negavit: 
Camilliim scipionem dicit qui cum esset a romanis apud sabinos vel mar- 
sos in exilium missus audivit gallos de capitolio romae vexilla romana 
abstidisse etc. 

^ Valla: Theatro. spectaculo. nam ^(ojQov/uca inspicio significat; 
cf. schol. cod. Voss. nr. 18: . . . . theoro enim dicitur video. hinc thea- 
trum ubicunque aliquod fit spectaculum 

^ Valla: Similemque videbis orchestram. theatrilocum ubi saltahatur 
ab oQ/oiJuai salto derivatum verbum est; cf. P. I. Meier. de gladia- 
tura Romana p. 11 sq. 



t 



187 

1 88 alterum 

schol. 

189 prius 
schol. 

190 
191 



184 2 



188 prius 
schol.(?)^' 



1801 
185 3 



192 prius 
schol. ^ 



192alterum 
schol. 
193 193^ 



186* 



189 alter. 
schol. ^ 



* Valla: Hahitus nitor. hahitus genitivus casus. sunt qui velint 
singula per se pronunciari. habitus: nitor ut sint nominativi casus; cf. 
Schopeni adnot. 1. c. p. 356. 

^ Valla : Quid das — salutes. nohilem cornelium cossumne an alium 
sicut ipse etiam alibi ut moveat fastidium cosso. — In schol. Pith. le- 
gendum videtur: tunc temporis nobilem. 

^ Valla: Ut — lahello. qui ne respicere quidem salutantetn dignatur ; 
cf. Schopen. 1. c. p. 356. 

^ Valla: Ille metit barbam tondet Crinetn amati. 

cirrum dicit a quo cirratus nominatur qui per libidinem in delitiis fuit; 
cf. gloss. interl. cod. Voss.nr. 18: amati : pueri qui in deliciis eius fuerat. 

^ Valla : Et illud fermentum. malum quo stomacheris et indigneris. 
Cf. etiam gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: fermentum: materiam indignandi. 

^ Valla: Cultis. qui sunt in delitiis; cf. gloss. interl. cod. Voss. 
nr. 18: cultis: deliciosis. Ad v. 192 autem Valla adnotat: Aut simplici- 
bus gabiis. quippe festo die suo simplicibus ut probus putat non ornatis 
.... Unde haud temere conicias inter haec duo ad vv. 1 89 et 192 scho- 
lia alia in margine codicis Valliani non exstitisse. 

' Valla: Tenui tibicine fultam. tibicines appellantur columellae qui- 
bus rustici tecta sua fulcire solent. unde Vir. per translationem sua hemi- 
stichia tihicines vocavit. — Schol. codd. Leid. Voss. nr. 18 et bibl. publ. 

nr. 82 : At (legendumne Aliter ?) Tibicines sunt columnae quibus 

rustici sua tecta fulciunt. Unde virgilius per translationem tibicines 
vocat emistichia sua. Cf. Donati vit. Verg. (ap. Reifferscheid. Suet. rell. 
p. 60 ; ap. Hagen. in Fleckeis. ann. suppl. IV p. 737) et Serv. ad Verg. 
Aen. VI 186. 



50 



y 



51 



196 



202 
203 

205^ 

206 
207 



210 



199 utrum- 
que schol.- 
200 '^ 



J98» 



204 



201^ 
203-^ 



208» 
210«> 



* Valla : lam frivoia transfert. supellectilem pauperis indicat cuius 
arclet domus. 

- Valla: Ucalegon. allusit ad dliud Virgiliannm: iam proximus 

ardet TJcalegon Tahulata tibi. superiora tecta. aut certe conti- 

gnationes superiores dicit etc. 

^ Valla: Natn si gradibus trepidatur ab imis. si a primis schalis 
ignis evaporet. — In schol. Pith. cum Schopeno legendum est: id est 
si a prima etc. 

^ Valla : Ultimus — tuetur. quia inquit Probus parietes texti rari 
et ruinosi perflant. Cum Schopeno (1. c. p. 357) pro ' texti' ' tecti\ pro 
'perflanf 'perplmmf legendum. 

^ Valla: Procula. parvi corporis mulier et nana fuit. quidam hanc 
eiusdem codri uxorem fuisse aiunt. Cf. schol. cod. Voss. nr. 18: Codro: 
Codrus poeta nanus et uxor eius procnla nana similiter sed ipse minor 
erat uxore 

® Valla: Ornamentum abaci. genus fuit inquit Probus supeUectilis 
pro (sic ipsius Vallae editio) nunc mensam delphicam dicimus. sic enim 
vetcres mensam marmoream nominavere etc. Sane in editione Norimber- 
gensi (per A. Koberger emissa a. 1497) legitur: pro quo nunc etc 

' Schol. Pith. ad h. v. alterum ita scribendum esse videtur: Jie- 
cubans chiron. id est a posteriore parte recumbens hippocentaurus. 

® Valla Nil habuit cordus. anthypophora. Cf. schol. cod. Voss. 
nr. 18: Nil habuit: antipofara i. contraria rclatio 

^ Valla: Quod nudum et frustra rogantem. barbarismus in metro 
ut inquit Probus est non ut quidam legunt frusta sed frustra. Rectius 
hoc scholium scriptum est in cod. Leid. bibl. publ. nr. 82: frustra: Si 
legeris frustra fit barbarismus in metro. Hoc interpretamentum altera 






^ 



/ 



211 

212 reliqua 
schol. 
213 

215 



212 prim. 
et alt. schol.* 



216^ 
217^ 



214 



218 



'22 n 



219 



pa7's fuisse videtur eius scholii, ex cuius parte priore relicta sunt ea 
verba, quae in codd. Mont. et Sang. ad v. 210 adscripta sunt: aui 
[frustra id est] sine causa aut [frusta id est] panem petentem. 
^ Valla: Si magna astyrii. divitis et nobilis. 

* Valla: Odimus ignem. non incendii sed laris nostri ut prae 
maesticia ne focum quidem apud 7ios incendi patiamur. Iwc enim apud 
lugentes ait Probus obscrvatum ut ignem non paterentur incendi. Cf. 
supra p. 33 n. 1. 

^ Valla: Signa. statuas. 

* Valla: Hic aliquid praeclarum. euphranoris et polycleti. euphranor 
et polycletus athenienses. 

^ Valla: Hic asianorum. in aliis legitur phecasianorum: et est 

nomen gentis superstitiosae Quod si ad sensum speetaveris, certe 

id ipsum est, quod scholiasta voluit. Ceterum cf. Schopeni adnot. 1. c. 
p. 358. 

*^ Valla: Dabit et forulos. loculos librorum sive armaria quae sunt 
thecae codicum. Cf. etiam gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: forulos: tecas 
et cistas librorum, et gloss. Paris.: Forulus id est armarium vel locus li- 
brorum. — Tamen in Pithoeano ad h. v. scholio neque cum Valla 
' armaria* neque cum Schopeno (1. c. p. 358) ' armarium' scribendura 
est; recte se habet codicum lectio ' armariani : sic Sidonius aliique. 
Deinde Valla: Mediamque minervam. quae in media bybliotheca semper 
ponebatur. Cf. schol. cod. Voss. nr. 18: mediamque minervam: . . . . 
sive mediam minervam quia in medio armarii statuam collocabant mi- 
nervae utpote deam sapientiae. 

' Hoc scholium multo integrius ut videtur apud Vallam exstat: 
Meliora ac — persicus. persicum autem quasi divitem posuit quod persae 
auro abundaverint. sic Horatius. persicos odi puer apparatus: nec de 
persis tantum sed de barbaris omnibus dici solet. unde Terentius. dinu- 

meret nunc ille babylo viginti minas , nisi quod verba ' auro 

abundaverinf Vallae esse hoc scholio cod. Voss. nr. 18 probatur: Or- 



K-% 



52 



222 

226 
227 

228 
229 

233 



234 



231 



223 



237 



oqf;4 



235 



237 



borum i. pupillorum, Persicus proprium pupilli elegantis et Mis aut 
certe ideo persicum pro divite posuit quia persae ditissimi sunt. Iwrts. 

persicus odi apparatus. 

» Valla- Optima sorae. sora civitas Italiae . . . . U. scnoi. coci. 
Vos. nr 18 : ... optimam domum hahere poteris apud soras italtae 
civitatem vel apud fahrateriam seu frusinonem campaniae cmtates 

2 Valla- Unius - lacertae. ant inquit Probus ad animal rettulit 
quia sunt in agro quam pJurimi aut lacertam pro horto posuit per qum 
et discurrere et latitare consuevit (Cf. schol. cod. Voss. nr. 18 ad v.230: 
si domini esse possimus vel unius lacertae l orti. laeertae 

'enim'in ortis solent esse ....). et foeminino genere protulit cum Vir. 
dixerit (cf. Schopeni adnot. 1. c. p. 358). Et virides occultant spineta 

lacertos _ 

■^ Valla: Meritoria. id est tabernae quae labore mercedem promeren- 

tur. - De emendatione scholii Tithoeani v. Schurtzfleischium 1. c. p. 27 

et Schopenum 1. c. p. 359. . -, • 

* Valla- Magnis opibus dormitur. a magno et potenti domino vi- 
cinis tabernis silentium imponitur vel magno praecio somnus constat. 
Sed cave ne Vallae lectionem integram aut scholio Pithoeano obtru- 
das aut Probo tribuas: vetat enim cod. Voss. nr. 18 scholium: dormi- 
tur- Nam (leg. Non) nisi magna potcntia silentium vmms impomtur 
tabernis vel magno pretio somnus constat quod datur tnquietudinem 

nenerantibus. . . i n , „.7 

^ Valla- .... mandra inquit Probus est hostium vici vel flexum vel 
arctum aut breve et vile aedificium quod angustet latitudinem vici: vel m- 
gens vehiculum quo trabes portantur. Hoc interpretamento miras res pro- 
ferri, meliora autem esse in scholio Pithoeano iam vidit Cramerus 1 c. 
p 106; cf. C. Fr. Hermanni spicil. adnott. ad sat. 10 (Marburg 1839j p. 32. 
At quae Valla adfert pertinere videntur non ad mandram, sed ad prae- 
cedentia luvenalis verba: redarum transitiis arto vicorum mflexu. 



\. 



/> 




> 



y 



V 



\ 



/ 






53 



239 

241 
243 



246 
247 

249 alterum 
schol. 



238 utrum- 
que schoL* 



244* 
2455 



*249 prius 
schol. ^ 



240' 



°250 utrum- 
que schol.^ 



241 



^ Valla: Eriperent somnum druso. qui somniculosus erat 

Vitidisque marinis. vituli enim marini multum sopiuntur. Cf. etiam gloss. 
interl. cod. Voss. nr. 18: druso: deest etiam. pro quoUbet somniculoso. 

^ Valla: Et ingenti — liburno. liburnum lecticam magnam dicit 
tanquam navigium et eius baiulos liburnos ipse alibi vocat tarde venisse 
liburnus dicitur. Est et liburnus navis species a liburnis populis .... 
Ad extremam partem huius scholii cf. gloss. interl. cod. Voss. nr. 18: 
liburno: hoc loco lecticam significat. est etiam liburnus genus navigii, et 
schol. eiusdem cod. : liburno: genus vehiculi in modum navis. nam libur- 
num dicimus parvam naviculam qua utitur liburnorum gens pyraticam 
exercens. — Pithoeanum ad h. 1. scholium ita fere scribi velim: Liburno. 
a lectica magna liburnata quae habet geruJos liburnos etc. (cf. schol. Pith. 
ad VI 477). 

^ Valla: Atque obiter leget. obiter simul atque interim quasi circum 
iter. Cf. gloss. interl. cod Voss. nr. 18: obiter: vel simul pariter in eu7ido, 
et eiusdem cod. scholium: obiter i. dum in itinere est et dum iter facit 
quasi circum itur. Gloss. Paris.: obiter id est simul. 

* Valla: Unda. multitudo. 

° Valla: Ferit hic alter, lccticarios dicit ac gerulos etfabros tignarios. 

^ Valla: Nonne vides quanto celehratur sporttda fumo. quanta fiat 
invitatio cum qui sportulam accaeperant convivium de illa sibi faciant 
in commune. tantum quisque convivium de illa sibi pulmenta confcrentes 
faciimt. — Schol. cod. Voss. nr. 18: Nonne indes: Quanta invitatio fiat 
cum qid sportidam acceperint convivium faciant collatione communi. Se- 
quitur ut in scholio Pithoeano legendum sit: invitatio fiat. Extrema 
autem pars interpretamenti Valliani ex scholiis Pith. ad v. 250 con- 
flata esse videtur. Deinde Valla: Gulina. coquina. Cf. gloss. interl. cen- 
tonis Saugallensis: Culina: coqiiina apud veteres, et gloss. interl. cod. 



54 



y 



55 



253 



256 
257 

260 

263primum 
schol. 

263 tertium 
schol. 



251 



255 



265 (?) 



254 utrum- 
que schol. ^ 

258* 



266 prius 
schol.^ 



261 5 

263 alter. 
schol. ^ 



Voss. nr. 18: culina: diminutivum a quoquina quia ex coUatione sunt 
commessuri. 

1 Valla: carhulo — ingentia. aut corbulo magnae sarcinae liomo 
vel athleta fortis vel baiulus macjnae sarcinae: aut certe per sitnilitudi- 

nem etc 

2 Valla: Scinduntur tunicae. utrum huius servuU an cuiusvis pau- 
peris Coruscat. micat vel apparet. 

^ Valla: sarracum vehiculi genus. Abies materia. 

* Valla: Montem. saxum ingens. 

'" Valla: M&re animae. sic inquit atteritur corpus tit putes ipsum 

animam quae nusquam videtur Secura. nihil de tantis casibus 

suspicata quae dominum nescit occisum. Ad haec extrema cf. schol. cod. 

Leid. bibl. publ. nr. 82: secura: de adventu domini Itm. Nihil 

dc tantis casibus suspicata quia dominum nescit occisum. 

® Valla: striges inquit Probus dicuntur quas habcnt ca- 

psarii vel candelae tridentem dicit JPleno — gutto. guttus inquit 

Probus in quo oleum mittitur dictus quod guttam mittat. Videtur igitur 
in scholiis Pithoeanis verbis ' quos hahent capsarii singulare effici inter- 
pretamentum; quod utrum ad ' gutto' an ad ' striglibus' pertinuerit an 
ad utrumque, diiudicare non ausim. Apud Vallam autem verba ' vcl 
candelae tridcntern quid sibi velint, non intellego; cf. tamen versum 
huius saturae 267 et scholl. Pith. ad III 285 et 287. 

' Valla: lam sedet in rippa. inferorum. 

® Valla: Uorret prothmea. porthmeus inquit Probus traiectus an- 
gustus sed porthmeus (leg. porthmus) quidem traiectus a graecis dicitur . . . 

Porthmeus vero portitor taetrum ergo porthmea catonem (leg. 

caronem) dicit portitorem. Cf. etiam schol. cod. Leid. bibl. publ. nr. 82: 



\ 



*f 



X 



y 



«^ 



^ 



266 alterum 








schol. 


°267» 
2692 






274 








275 








276 




02774 




278 








279 








280 








283 primum 








schol. 






283 alter. 


283 tertium 






schoL* 


schol. 




- 





270 



Porthmea: porthmus dicitur angustus traiectus, ct gloss. interl. cod. 
Voss. nr. 18: Porthmea: carontem portitorem graece. — Videtur in Vallae 
libro hoc scholium haud minus corruptum exstitisse quam in codd. 
Mont. et Sang. Ab ipso autem scholiasta ita fere scriptum esse puto: 
Porthmea. Caronem. porthmeum dicit id est portitorem, non porthmum 
id est angustum traiectum. Quibus verbis falsa autiquorum quorundam 
librorum lectio refutari videtur. 

* Ex toto hoc scholio, quod si invenisset in libro suo, Vallam 
certe adlaturum fuisse censeo, nihil exstat in eius commentario nisi 
hoc: Porrigat ore trientem. hic numi speciem .... {?), et Vergilii locus 
(Aen. VI 325) isque non integer, ut in codd. Mont. et Sang., sed haec 
sola verba: Virgi. inops inhumataque turba. Adicit vero Valla, quae a 
loco luvenaliano plane aliena sint: hoc autem de aristophanis fabula 
sumptum est qui in comoedia quam inscribit ^aTQu/oi. inducit Dionysium 
flumina inferni traiicere volentem cum mortuo de precio pacisci his 

verbis (Ran. 177 sqq.). Unde conicias scholii Pithoeani tenue 

tantum excerptum in libro Vailae lectum fuisse. 

'"* Valla: Quod spatium tectis sublimibus. id est quantum cunctae 
sunt insulae 

^ Valla: Pimosa. fracta. Curta. mutillata curtata sine fundo vel 
sine ansa. Cf. glossas interlineares cod. Voss. nr. 18: rimosa: fracta. — 
curta: mutikUa minus habentia. 

* Valla: Diffundere pelves. vasa fictilia. pelves tamen suntubipedes 
lavare consuevimus 

'° Valla: Cavet — laena. id est purpurea: sic Virgi. tyrioque ardehat 
murice laena. quod graeci coccum latini teres (leg. veteres) byrum (leg. 



56 



57 



284 
285 
286 

287primum 
schol. 

289 
291 

293alterum 
schol. 

296 alterum 
schol. 

298 

300 

301 

304 

305 



287 tert. 
schol. - 

293 prius 
schol. ^ 
°296 prius 
schol. * 



287 alter. 
schol. * 



307 5 



306 utrum- 
que schoL^ 



byrrum) vocarimt Inquit Probus Cf. etiam schol. cod. Leid. bibl. 

publ. nr. 82: lena: Duplex toga rubei coloris. a grecis. lcna est dicta. 
ut virgls tirioque ardcbat murice lena gnod nunc amphibohim vocamus 
olim birrum, et Schurtzfieischii (1. c. p. 30), Crameri (p. 112 sq.), 
Heinrichii (1. c. p. 360 sq.) notas. 

* Valla: Dispenso. dispono. 

^ Valla: Et tempero filum. decerpo ne extinguatur. 

^ Valla: Cttius conche tumes. fabae cacabo tumes Cf. etiam 

schol. cod. Leid. bibh publ. nr. 82: conca: dicitur a grccis olla fabe 
cocta, et gloss. Paris.: Concha dicitur a Graecis olla fabac coctae. 

* Valla: In aq (leg. qua) te quaero proseucha. proseucha locus 
est ubi mendici stipem petunt vel victitant. 7iQoaev/sax*f^ca enim a graecis 
orare dicitur. Cf. schol. cod. Voss. nr. 18: proseucha: Proseuke dicunt 
greci orare. hinc proseuka vocatur casula pauperum i. cabanna in qua 
manentes stipem a transeuntibus petunt. proseuka etiam dicitur oratio. 
Unde sequitur Schopenum lahniumque in scholio Pithoeano verba 
'ngoasv/sad^cii enim Graece orare dicitur.^ non recte transposuisse. Verba 
'Proseucha locus ludaeorum, ubi orant.' postea adsuta sunt. 

^ Valla : Armato — tenentur. quotiens armato praesidio muniuntur 
infamia latronum loca. Et pontina — pimis. localatronum. praesidiis col- 



V 



c 



i 



} 



\ 




308 prius 










schol. 




308 alter. 
schol. * 




309« 


310 


3113 








313 




314* 






315 










316 










317 








• 


319 










320 




% 




320^ 










321« 




IV 1 








1 


(inscriptio) "^ 


r 






2 reliqua 
scholl. 


2 primum 

schol. ^ 









hcatis a solitis inquit locis quotiens depelluntur romam quasi ad certas 
praedationes confugiunt. 

^ Valla: Tanquam ad vivaria. ad paratos pastus. 

^ Valla: Qua — cathenae. pro reorum copia. Cf. schol. cod. Voss. 
nr. 18: f&rnace: Tanta est inquit reorum midtitudo etc. 

^ Valla: Ne marrae et sarcula. ferramenta rustica 

* Valla: Uno contentam carcere romam. subaudiendum tulliano 
cuius et Salustius meminit a tullo rege sic appellato. 

° Valla: Me quoque ad helvinam cererem. locus est in gaUia: qui 
sic appellatur: ut Probus scribit. Cf. schol. cod. Voss. nr. 18: Elvina 
ceres: locus est in galliis ubi olim colehatur ceres et quia aquino simi- 
liter colebatur ceres ideo illud oppidum elvinam cererem appellat. 

^ Valla: Convelle a cumis. a cumis advoca. Cf. gloss. interl. cod. 
Voss. nr. 18: convelle: convoca. 

' Valla: Ecce — vocandus. Ad partes. de crispino piscis magnitudine 
domitianique temporibus scribit in hac satyra .... — Monere liceat 
hic nos deficere scholia Leidensia utpote hactenus tantum edita. 

* Ex tota scholiorum lemmatumque confusa congerie, quae ad 
primos duos versus adscripta est in codd. Mont. et. Sang., Valla nihil 
exhibet nisi haec : Ad partes. subaudiendum operis mei et est metaphora 
a comoedis tracta. In Probi igitur codice aut scholia ad vv. 1 et 2 



3 prius 
scliol. 



5 

6 



15 
16 
17 



73 

8 prius 
scliol.(?)^ 



01 Q 6 



13 



58 



3 alter. 
schol. * 
42 



8 alter. 
schol. * 
12^ 

146 



aeque atque in illis libris ita confusa crant, ut Valla eis uti non posset 
vel noUet, aut id quod milii veri esse videtur similius nihil exstabat 
nisi illa, quae supra attulimus. 

^ Valla : Nulla virtide redmptum a vitiis. id eat qiiem nulla virtus 
a consuetis potest vitiis revocare 

2 Valla: Delitias — aspernatur adulter. in minore debilis scelere. 

3 Valla: lugera quot vicina foro. quam late patentes undique cam- 
pos urhi vicinos habeat: aut foro aedes et hortos .... 

* Valla: Nemo maltis foelix. id est omnis qui foelix malusque est 
corruptor sit necesse est ut sit felix dives vel sive sit malus qui intra 
animum versat scelus sive corruptor: utpote qui perpetrat pcccatum foelix 
esse nullo modo potest. — Certe in Pithoeano scholio legendum est: 
plerumque infelix est. 

^ Valla: Caderet — morum. id est a censare damnaretur. 

^ Valla: Nain — tyrio serioque decebat crispinum aut 

hos laudat comparatione crispini. quid — est. nisi obiicias qmd in ea tur- 
pissimum est. — Valla duo haec scholia in suo libro eodem modo con- 
iuncta invenisse videtur, quo nos in codd. Mont. et Sang. Falso autem 
posterius interpretamentum ad verba 'Quid agas' etc. rettulit; quem 
errorem secuti sunt Schopenus (1. c. p. 362) et lahnius: recte Rut- 
gersius haec ad v. 11 ' Sed nunc de factis levioribus' revocat legitque : 
Non ea obiiciemus. 



/ 



59 



/ 



N 



I 





18 1 




19 prius 


19 alter. 


schol. * 


schol. 




20 




21 




22 






23 utrum- 


24 


que schol. ^ 


25 






• 



°27 utrum- 
que schol.^ 



' Valla: In tabulis — orbi. ubi nomen scribitur haeredis. Iwc est 
aut si haercditatem captavit: aut amorem amicae locupletis. 

- Valla: Multa — apicius. qui scripsit de ciborum condimentis ut 
Plinius memmit. Miser et frugi. Marcus apicius fuit si cum crispino 
comparettir cum ille gulae haheretur excmplum. De his scholiis cf. supra 
p. 30 sq. 

^ Valla: Provincia tanti vendit agros, amphihologia inquit Probus 
utrum agros an mulos (leg. muUos) ut per anastrophem postpositum sit 
'sed' hoc pacto : sed agros maiores apulia vendit vel certe provimia tanti 
oendit agros quanti tu mulos emisti. Sed maiores apidia vendit. hoc dicit : 
maiores apulia vendit mulos ut placet Proho quos tu provincialihus gratis 
ahstulisti : et ironia est maiores apulia vendit. Cf. de his interpretamentis 
Schurtzfleischii adnotatiouem (1. c. p. 33 sq.), cui tamen ut adstipulemur 
longe abest; immo miror Schopenum (1. c. p. 363) adsentiri illi scri- 
benti 'amphibolia\ Cum enim et Donati artis gramm. liber optimus 
(Leid. bibl. publ. nr. 122) lectionem ' Amphihologia exhibeat (gramm. 
latt. ed. Keil. v. IV p. 395) et Isidori certe deteriores codices origg. 
I 34 eandem habere videantur (cf. Migne patrol. curs. v. LXXXII p. 109 
n. 1), mihi quidem certum est Vallam in libro suo invenisse 'amphiho- 
logia\ Prius scholium, quod a Pithoeanis abest, satis est integrum; 
alterum vero in codd. Mont. et Sang. plenius exstat. Duplex autem 
eo explicatur loci luvenaliani scriptura; verba enim, quae priore loco 
scholiasta Crispinum respondentem facit {Apulia carius agros vendit), 
ad lectionem 'maioris' pertinent (quam contra legem pediam peccare 
me non fugit); quae vero secuntur {vel maiores pisces etc.) ad vulgatam 
scripturam spectant, ita ut Crispinum vituperatori obiecisse avaritiam 
scholiasta fingat; recte igitur lahnius lioc scholium scripsit neque ad- 
stipulandum est Schurtzfleischio et Heinrichio, qui scribi iubent: ma- 
ioris pisces vendit. Codd. lectio Vallae quoque interpretamento defenditur. 
Extrema: 'et ironia est (ut est apud Vallam): m. A. v.' novum esse 
scholium, quo locus aliter explicetur, quis est quin videat? 



60 



28 

31 

32 
33 
34 
36 
37 

38 alter. 
schol. 

39 alterum 

sctiol. 

42 
43 
44 
46 



29 



39 prius 

schol. ^ 
0495 

41 (?) ^ 



477 



°38 prim. 

schol. ^ 
38 tert. 

schol. ^ 



* Valla: putamus induperatorem . domitianum potius quam neronem 
dicit. 

' Valla: Et calvo serviret roma neroni. hoc convicium in flavium 
domitianiim titi fratrcm vespesiani filiiim iacitur qui calvus fuit. at 
quoniam calvicio ita offendehatur ut in contumeliam suam traheret si 
cui alii ioco vel iurgio ohiectaretur (cf. Suet. Domit. c. 18) : sunt qui 
dicant cxilii luvenalis hos versus fuisse causam. Extremam vero huius 
scholii partem (mZ^wmw — defecit) Ya]\?L ideo omisisse videtur, quianeque 
ad luvenalis locum illa pertinere intellegebat et modo attulerat tertium 
ad h. v. scholium Pithoeanum; v. notam sequentem. 

^ Valla: Cum — ultimus: flavie gentis ultimum domitianum dicit: Iwc 
enim (Sang. nam) ordine regnarunt: Vespesianus titus et inde domiti- 
anus. Notandum est Vallam hoc scholium suo loco (ad v. 38) adferre; 
quod Schopenum 1. c. p. 362 non commemorasse miror. Idem Valla 
recte Neronem omittit; in quo tamen eum Probi librum secutum esse 
non spoponderim. Cf. qui bene de cunctis ad h. 1. Pithoeanis scholiis 
disserit Strackium 1. c. p. 18 sq. 

* Valla: Rhomhi. rhomhus genus piscis hic significatur .... 

^ Valla: Domtim. templum. Sustinet. ciii imminet ancon urhs quam 
graecorum dorienses condiderunt. 

^ Valla: Implevitque sinus. concava raetia. 

'' Valla: Cum plena et littora. et littora nedum fora. 



\. 



/ 



N 



y 






t 
^ I 



61 



YT 143» 
1442 



145 
146 
147 
148 
149 
150 



155 



151» 

153* 

°154 utrum- 
que(?) schol.^ 

158 omnia 
schol. "^ 



r,a c 



156 



* Valla: Cur — ardet. indotatae et est alia anthypophora. 

2 Valla: Laxet. in rugas contrahatur cum senectus quasi intra 

cutem se recaeperit. 

» Valla: Pueros omnes. servitiorum muUitudinem. 

* Valla: Cum — iason clatisus. aut satyrice . . . . aut quod mercator 
fuerit et huius mercis negotiatorem ano lov ovofAccTog tanquam satts 
mtum dixit. Cf. Schopeni ad h. schol. adnotationem 1. c. p. 380. 

^ Valla: lason clausus. forte porticum agripparum dicit in qua 
argonautae picti spectati smit quod in eadem porticu ut refert Prohus 
quodam anni tempore nundinae fiehant : cui sane accedo sententiae : nam 

hic me Prohi movet auctoritas Ohstat casa candida. pro tempore 

enim casas tumultuarias ex linteis componentes conspectum illius picturae 
prohihehant. Memorabilis est lectio 'Agripparum\ quae iam propius 
accedit ad veram genuinamque 'Agrippae^', cf. Crameri (1. c. p. 203 sq.) 
et Heinrichii Schopenique (1. c. p. 379 sq.) ad h. 1. adnotationes. 

6 Valla: Maxima rursus myrrhina. pocula de myrrha facta. Valla 
igitur recte vocabulum 'tincta' omittit, cum contra lahnius 'facta' deleat 
ut mihi videtur iniuria; persuasum enim mihi est doctum qui haec 
scholia conscripsit grammaticum, murrhina quid essent, non igno- 
rasse, sed recte explicasse, 'tincta autem postea ab homine sciolo 
suprascriptum esse. Ceterum cf. Schurtzfleisch. (1. c. p. 63), qui hoc 
scholium ita scribi iubet: de murrha pocula tincta vel facta. 

^ Valla: Et heronices — preciosior. heronice regina aegypti soror 
ptolemaei et cleopatrae anulum preciosissimum in matrimonio hahuit. ah 
hac heronice urhs creditur appellata. et heronice ptolemaei philadelphi 
mater. Theocritus. IdXa - ^eQovtxu (idyll. XVII 55-57). Straho autem 
Caesar inquit augustus herodis liheros magno prosecutus est honore simi- 
liter sororem solomen eiusque fUiam heronicen (geogr. C 765 [XVI 2, 46]). 



62 



/ 



68 



159 
160 
161 
163 
164 
165 

170 

174 
175 
177 
179 
180 
181 



167» 
1722 



3 



YIII 1 

(inseriptio) ^ 



Hnnc — harbarus. ptolemaeusne rex an certc herodes filiae sororis so- 
lomenis. Incestae — sorori. iuliae quae augusti fuit neptis cum qua com- 
misit incestum quamohrem ab augusto ab urbe relegatus est. post augu- 
stum iussu thyberii occisus est. nam cum ex scrihonia uxore augustus 
etc. (haec de Angusti familia conflata sunt ex Suet. Aug. capp. 63— 
65) ... . quidam heronicen aiunt herodis fdiam etc. Hic locus luculento 
exemplo potest esse, qua ratione, immo qua licentia Valla Probi inter- 
pretamenta in usum suum converterit, aliorum scriptorum locos ad- 
miscuerit, adiecerit sua. Mirum id solum eum neque L. Aemilii Pauli 
coniurationis mentionem facere neque de duplici luliae relegatione accu- 
ratius referre, cum utraque res narretur scholio Pithoeano altero. Quo- 
niam vero clausulam eius {post — interfectus est) tertio interpretamento 
Pithoeano (de quo cf. Schopen. 1. c. p. 380) adglutinavit, veri simile est 
eum illud quoque integrum in codice suo invenisse, in commentario 
autem ideo maximam partem praetSrmisisse, quia in eius locum plura 
et uberiora substituturus erat e Suetonio. Quodsi legit illud scholium, 
ex verbis eius conicias pro corruptis vocc. 'a barharo' restituendum 
esse non 'ab avo" sed 'ab urhe\ 

* Valla: Venusinam. pauperem. de venusio oppido. 

2 Valla: Nil puei'i faciunt. sic Lucanus. crimine quid parvi caedem 
potuere mereri. 

^ Valla: Stemmata — censeri. Hanc ad ponticum satyram iuvenalis 
de natalium claritate scribit .... 



' 



y 



i' 




4 
5 
6 

7 
8 
9 

10 
12 
13 
14 
15 
16 
17 

20 
21 
22 
23 
24 
26 
27 
29 
30 

33 
34 
36 
38 
40 
41 
42 
43 
44 
45 
46 



32 



19 



* Valla: Veteres caerae. imagines caeraeae. Cf. schol. codd. Voss. 
nr. 18 et 64: Cerae: primo imagines C€i'ae, deinde fusiles fiehant. 

- Valla ad v. 35 haec adscribit: Levihus. glahris. depilatis a graeco 
XsTos quae per antiphasin dicta sunt omnia. Cf. etiam schol. cod. Leid. 
bibL publ. nr. 82 (apud Gigchium 1. c. p. 10): Nanum: y.arn uvTiifouaiv. 



64 



^ 



48 






49 




• 


50 




51 prim. 


51 alterum | 


schol. ^ 


1 


schol. 


51 tert. 


52 




schol.- 


53 












59 






60 






62 




63 (?) 3 


04 






65 






GO 






07 






^^ 






69 






70 






72 






73 






74 






75 






fmi mm 

i i 






78 




81^ 


83 






84 






85 




• 






' Valla: Euphraten. orientem. 

2 Valla : Doniitique — aquilas. vexilla hatavium custodientia. hata- 
vium galliae oppidum. Luc. Et — pererrat (1430-432). Cf. etiam schol. 
codd. Voss. nr. 18 et 64: Domitique Batavi: Batavium regio est Galliae . . . 

3 Valla: Corithae posteritas et hirpini. non duhium quin perhaec 
loca omnia velit intelligi : unde quales velimus equi nascerentur. At cf. 
Crameri ad h. 1. adnot. (1. c. p. 315). 

* Valla : Phalaris licet imperet. sicut phalaris fuit agrigentinorum 
tyrannus qui homines tauro aheneo torquehat inclusos. 




65 



86 alterum 
schol. 
89 
90 
932 

94 alterum 
schol. 

96 

98 
101 
102 
103 
104 
105 
^ 100 

111 

113 



94 prim. 

schol. ^ 
94 tert. 

schol. '^ 



109^ 



86 prius 
schol. * 



90 



^ Valla : Gaurana. haiana a loco (Cf. schol. codd. Voss. nr. 18 
et 64: Gaurana: Gaurana vocatur litus Baianum. Hinc Gaurana di- 
cuntur ostrea, qnae ihi colliguntur.). Cosmi — aheno. qui luxuriosus fuit. 
Martialis. pastillos cosmi luxuriosa voras (I 87, 2) qui solium in quod 
dcscendehat multis diversisque odoribus perfudisse fertur. 

2 Ad V. 93 Valla adnotat: Et capito et tutor. qui cum capitone 
damnatus est. Quod cuin aliunde notum non sit, e Probo id sumptum 
esse videri potest cuipiam. Sed in schol. Pith. ad v. 94 altero legitur: 
et Tntorem nescio quem. Probabilius igitur est Vallam hoc vel finxisse 
vel e luvenalis verbis temere coniecisse. 

^ Valla: Damnante senatu. accusantihus provincialihus (cf. Schopen. 
1. c. p. 403). Piratae cilicum. spoliatores velut piratae cilicum quia 
cilices piratae fuerunt: ergo principes piratarum 

* Ad vv. 95 et 96 Valla haec adscribit : Chaerippe. pupille 

Cum pansa. tutor tuKS qui romae Ubitinam cxercuit. Quae quid sibi 
velint, adsequi non possum, neque unde hausta sint nisi ex Probo. 
Si vero schol. Pith. ad h. 1. Valla in codice suo invenisset, certe non 
ita locum explicasset. 

^ Valla: Et pater armenti: taurum dicit vel admissarium. Cf. 
schol. cod. Leid. bibl. publ. nr. 82 (apud Gigch. 1. c. p. 11): Armenti. 
tauros dixit vel equos admissarios. 



% 



f 



66 



j 



/ 



67 



114 
116 

118 
119 
120 
121 
123 
125 
126 
127 
128 

131 
136 

139 
141 
142 
143 
145 
147 
148 
150 
152 
154 
155 



130 



137 



1453 
148 4 



J Valla: Nummos raptura celeno. si uxoi' tua non rapiat quicqiiam 

ut harpyia 

* Valla: Hehetes — secures. hehetes suhtusae saepe feriendo. 

« Valla: Tempora pannonico. quidam hahent codices. multi vero 

santonico nisi quod Prohus interpraetatur santonicocucullo: galero 

fusco et horrido ardeliuncido quales sunt latrunculorum aut ex lucerna 
turpi intincto Cf. schol. codd. Voss. nr. 18 et 64: Santonico: Santonicus 
cohr est fuscus et vilissimus, quo inficiehant se, qui ad lupanar perge- 
hantj ne agnoscerentur, et Crameri ad h. schol. adnot. 1. c. p. 326 sq. 

* Valla: Multo sufflamine. multo anhelitu aut retinaculo. sufflamen 
enim inquit Prohus illud machinae genus est quo in catahatmo hoc est 
in descensu vel procursu nimio rota solet retineri .... Eadem res et 
in Pithoeanis et in Vossianis scholiis plane aliis verbis explicatur. 



y 





°157> 






159 








160 prius 
schol. 






160 alter. 




1623 




schol. 2 


163 








164 








166 


167^ 




168 prius 


168alterum 






schol. ^ 


scliol. 


170 prius 






170alterum 


schol. ^ 






schol. 


• 






172 




1737 




175 prius 
schol. 




°175 alter. 
schol. ^ 





^ Valla: Solam hipponam. muUonum deam. — De priore parte 
huius scholii cf. A. Scholte observationes criticae in satt. D. lunii 
luvenalis p. 68. 

2 Valla: Udus amomo. perfusus unguento. lioc dicit damasippo 
occurrct caupo qui prope portam hahitat: aut unguentarium dicit. Ad 
extrema cf. schol. codd. Voss. nr. 18 et 64: Idumaeae: Idumaea . . . . 
in cuius porta manehat iste, qua sunt et unguenta vendentes. 

^ Valla: Cyane. pro qualihct propinatrice vel scorto cyanen ponit, 
Cf. Schopen. 1. c. p. 405. 

* Valla: Lateranus . . . . in quihusdam legitur damasippus. 

5 Valla: Inscriptaque lintea vadit. hoc est ut probus inquit pictis 
velis popinae succedit vel uhi esculenta puhlice venditantur. 

^ Valla: Harmeniae syriaeque tuendis amnihus. harmeniam tigris 
partlws cuphrates perluit. Et rheno. gaUiae. 

^ Valla: Aliquo cum percussore. gladiatore sive sicario. 

« Valla: Et fahros sandapilarum in quihus polintones (leg. pol- 
linctores) deportant cadavcra: et oh hoc ahiectae sortis homines. sunt 
qui legant fahrum (sic) sardanapallum. i. infamem ut sardanapallus 
fuit ac sandapyllarum fabros pheretrorum ct capulorum. id enim sanda- 
pylla significat .... Ad extrema cf. schol. codd. Voss. nr. 18 et 64 : 
sandapilarum: sandapila est feretrum pleheiorum^ in quo efferuntur ple- 
beiorum cadavera, et Fulgent. expos. serm. ant. p. 558 Merc. 



G8 



J 



/ 



176 








177 




y- 




179 








181(?) 








182 








183 








185 priiis 
schol. 
186 


• 




°185 alter. 
schol. ^ 


187 








189 








190 








191 








192 








193 








194 




196 prius 




196alteruiii 




schol. ^ 




schol. 








198 


• 







198 



lam videamus, quae coUigantur ex his tabulis. Ac primum 
quidem inde efficitur multa scholia, quae exstant in codd. Mont. 
et Sang., a Yallae libro afuisse. ISTam etsi quaedam in hoc codice 
ita obscurata fuisse concedamus, ut legi non possent, quaedam a 
Yalla aut consulto aut neglegentia omissa esse, tamen maximam 
partem eorum scholiorum, quae apud illum desiderantur, in ipso 



* Yalla: Locasti syphario, sypharlim vehim fuit inqmt prohiis 
siib quo latehant paradoxi cnm in scaenam prodibant: a^it hostium 
mimi. alii sypharium aiimt esse omne quod ante cantantcm mimum prae- 
mium suspenditur. Ultimum interpretamentum, quod abest a codd. Mont. 

, et Sang., eisdem fere verbis exstat in codd. Voss. saepius memoratis: 
Sipario: Sipharium dicitur omne, quod ante cantaniem pro pretio suspen- 
ditur. — Cf. Craraer. 1. c. p. 337 sq. et Heinrich. 1. c. p. 405 sq. 

2 Valla: Quid satius. erit deligendum. mori utique praestaUt quam 

mimum agere. 

* Valla: Corinthi. hoc mimi nomen est. non mirum si haec inquit 
mavult sequendo ludium principem quam mori quando ipsum imitatur 
neronem. hic nos iam deserit probus etc. (cf. supra p. 27). 



y 



4- 



/ 




69 

codice fuisse ut negemus, cum argumentis supra p. 30 prolatis 
tum eo adducimur, quod haud paucorum talium in Yallae com- 
mentario nec vola nec vestigium apparet, quae cum maximi mo- 
menti essent ad poetae verba recte explicanda, Yalla certe non 
plane fuerit neglecturus, si in libro suo invenisset. Ut pauca 
exempla de magno numero excerpamus, ad III 117 nullum ver- 
bum de Tarso; ad Y 3 de Sarmento scholium optimae notae de- 
sideratur; ad YIII 96 scholium de sensu loci egregium omnino 
deest; ad YIII 116 nihil de Afris. Neque minus ad hanc rem 
faciunt illi loci, quibus Yalla Pithoeano scholio plane omisso aliud 
profert; quorum e tabulis istis satis magna colligi potest copia; 
cf. etiam quos supra p. 35 1. 13 sqq. enumeravimus locos. Neque 
enim assequor, si Pithoeana quoque ad hos locos in codice Probi 
adscripta fuissent scholia, cur Yalla haec maxime praetermissurus 

fuerit. 

Sed aliud quid consideremus. Ad tertiam enim saturam in 
codd. Mont. et Sang. circa 280 scholia maiora minorave exstant; 
ex his Yalla aliquo modo in usum suum convertit circa 93. Si 
vero respexeris ad vv. 109 — 179 in Pithoeanis 65 adscripta 
esse scholia, in A^allae autem commentario ex his nullum adferri 
— id quod aut ipsius quem Yalla adhibuit codicis aut archetypi 
lacuna effectum esse videtur — , Yallam scholiorum Pithoeanorum 
ad sat. III dimidiam fere partem usurpasse concedes. Similis 
intercedit ratio in eis sat. lY versibus, quos perlustravimus ; ad 
hos enim 47 versus in codd. Mont. et Sang. ad 60 scholia ex- 
stant; e quibus Yalla in usum vocavit 23 i. e. plus quam ter- 
tium quodque scholium. Ex 35 autem scholiis, quae in eisdem 
libris ad sat. YI vv. 142 — 183 adscripta sunt, in Yallae commen- 
tario apparent 12 fere i. e. minus quam tertium quodque. Deni- 
que ad primos 198 vv. sat. YIII scholia Pithoeana sunt 175 
fere; e quo numero 22 tantum apud Yallam reperiuntur i. e. 
octavum quodque scholium vel paulo plus. Adde quod ad tertiam 
sat. circa 50 interpretamenta e Probo Yalla deprompsit, quae in 
Pithoeanis non leguntur (haud pauca sane utrum re vera e Probo 
fluxerint, an fortuito consentiant cum Leidensibus maxime scho- 
liis, dubium est); ad octavam non plus quam octo. Ex his atque 
eis, quae p. 30 in. et p. 34 extr. disseruimus, efficitur ad poste- 
riorem quamque saturam minus frequenter quam ad priorera 
Yallam Probi sibi adiunxisse auxilium. ftuod aut ita explican- 
dum est, ut Yalla paulatim defecerit in evolvendo Probo, aut in 
hoc simile quid locum habuit atque in codice Leid. bibl. publ. nr. 



70 

f 

82, in quo Schopenus refert scholia initio frequentiora esse, tum 
rarescere, interdum plane deficere. Hoc posterius ut veri simi- 
lius esse censeamus, cum eis, quae modo (p. 68 sq.) disputavimus, 
tum illo permovemur, quod Probi interpretamenta in versu 198 
sat. VIII defecisse Yalla ipse testatur ; cuius verba optime sic in- 
telleguntur, ut in codice scholia iam antea rariora inde ab hoc 
loco nulla luvenalis versibus adscripta fuisse statuamus. Nam 
ipsas quoque luvenalis saturas in eo libro exstitisse, ab hac sen- 
tentia ne lahnius quidem alienus est; cf. praef. ed. luv. min. p. 6. 
Contra ea Probum, cum Valla ex eo haud pauca proferat, 
quae in Pithoeanis scholiis non exstent, multis numeris locuple- 
tiorem fuisse quam codd. Mont. et Sang., id et ipsum confirmatur 
tabulis nostris, neque minus haec, quae apud Probum tantum 
leguntur Vallianum, ut lahnii (proll. ad Pers. p. CLVI) verbis 
utar, partim optimae notae et antiqua (ut scholl. ad III 14. 74. 
193. 210. IV 27), partim — et maximam quidem partem — a 
male doctis esse profecta. Atque prius quidem genus inde ori- 
ginem traxisse videtur, quod si non ex integro, at ex uberiore et 
pleniore exemplari perpetui ac veteris commentarii, e quo Pithoe- 
ana quoque scholia fluxerunt, descriptum erat. Alterius vero 
generis scholia ex Cornuti maxime commento in Probum inre- 
pserunt; quod postquam primus suspicatus est Chr. Strack 1. c. 
p. 5, probatur tabulis supra propositis. Cum enim Valliana huius 
generis interpretamenta saepe cum scholiis codd. Leidensium, qui- 
bus Cornuti maxime continetur commentarius, plus minus con- 
veniant, haec res partim quidem ita explicatur, ut ex pleniore 
bonorum antiquorumque scholiorum exemplari quaedam in hos 
codices recepta esse statuamus, id quod praecipue de cod. Leid. 
bibL publ. nr. 82 dictum volo; cf. praeter locos a Gigchio Appar. 
crit. p. 9 sqq. prolatos scholia illius codicis ad III 1. 32. 38. 
74. 115. 137. 210. 261. 266. 283; quamquam etiam in codd. 
Voss. nr. 18 et 64 tale quid factum est; cf. horum codd. scholia 
glossasve ad III 18. 29. 30. 54. 61. 77. 94. 100. 108. 127. 158. 
214. 215. 221. 226. 235. 249. 258. 287. 296. 314». Plurima 



' Cura Cornuti comnientarius neque totus editus sit — nam anti- 
quam illam quae fertur loannis de Westfalia editionem Lovanicnsem 
neque lahnius inspicere potuit (cf. proll. ad Pers. p. CXVIII) neque 
ego adsequi — et in editis partibus pauci neque ut videtur aptissimi 
ad hanc rem codices sint adhibiti, certo dici nequit, utrum ipse Cor- 
nutus scholiis antiquis quarti saeculi usus sit an illa interpretamenta in 



/ 



.r 



V 



y 



y 



71 



vero huiusmodi scholia e Cornuti commento deprompta esse et 
fortasse mami posteriore addita Vallae libro vilitate eorum de- 
monstratur atque multitudine. 

Restat ut, quae intercedat ratio inter singula scholia satt. 
III. IV. VI. VIII Pithoeana et ea Valliana interpretamenta, quae 
cum illis aliquo modo conveniant, statuamus. Atque hic quoque 
idem videmus, quod in locis supra p. 36 tractatis: inveniuntur 
scholia, quorum particulae satis graves novumque adferentes 
apud Vallam desiderentur; eiusmodi interpretamentis in tabulis 
nostris haec nota ° adpicta est. Praeterea addi possunt huic generi 
plurima eorum scholiorum, quae in tabulis istis columna altera 
continentur. Contra talia quoque sunt, quae pleniora exstent 
apud Vallam et novis rebus aucta : illis adscriptus est asteriscus *. 
Pauca denique, si a verbis discedas, apud Vallam et in codd. 
Mont. et Sang. plane eadem sunt. Nam de verbis et lectionibus 
Vallianorum ad satt. III. IV. VI. VIII interpretamentorum ea, 
quae p. 36 disserui, repetere nolo. 

Ut igitur iam paucis nostram de Vallae libro sententiam com- 
prehendamus: in hoc codice luvenalis saturis adscripta erant scholia 
initio frequentissima, deinde rarescentia, in versu 198 sat. VIII 
plane deficientia. Deprompta autem erant primae ut videtur ma- 
nus scholia ex antiquo illo commentario saeculi quarti, e quo Pi- 
thoeana scholia excerpta sunt ab alio homine ; quo factum est, 
ut et e Probianis quaedam in Pithoeanis et e Pithoeanis non- 
nulla apudVallae Probuni desiderentur. Postea vero fortasse alia 
manu additae supervenere glossae atque scholia deterioris notae 
deprompta e Cornuti commentario haud pauca. Ad emendanda 
autem Pithoeana scholia si quis haec Vallae interpretamenta ad- 
hibiturus est, summa opus est cautione propter licentiam maxime 
Vallae» nimiam. Haec si comparaveris cum eis, quae lahnius 
proll. ad Pers. p. CLVI de Probi scholiis iudicat, nos haud ad- 
modum ab eo dissentire videbis. 



Leidenses tantum codices inrepserint. Id vero contendere licet ei, qui 
Pithoeana scholia denuo editurus sit, non neglegendos esse codices 
neque Leidenses hos neque alios satis multos ut videtur, in quibus 
Cornuti vel simili commento admixta sunt scholia antiquiora; e. g. 
nomino cod. Gudianum biblioth. Guelferbytanae nr. 156 f., de quo v. 
Leipz. Literaturzeit. a. 1830 p. 2192 (cf. huius libri schol. ad I 33), 
et cod. Palatinum Vaticanum nr. 1701 fol. saec. X, de quo A. Elter 
mihi rettulit. 



72 
f 

Sed ex eadem comparatione scholiorum codd. Mont. et Sang. 
et Probi interpretamentorum aliud efficitur, quod de 'illis scholiis 
iudicanti minime sit neglegendum, id dico Pithoeana quoque scholia 
excerpta esse. Hoc autem excerpendi negotio, quod homo rudis 
indoctusque suscepisse videtur, factum est, ut nonnulla scholia 
antea satis bona iam prava falsaque aut prorsus inepta evaderent. 
Cuius generis quaedam in exemplis a Matthia 1. c. p. 9 propo- 
sitis inveniuntur; quae omnia nunc tractare longum est. Unum illud 
moneo de scholio ad XIV 91 (Matthias falso posuit XIII 133) 
non P. I. Meiero (de ghid. rom. p. 9 n. 1), qui errorem gram- 
matico imputat, sed Matthiae, qui librarii — immo excerptoris — 
neglegentiae, adstipulandum esse. Quis enim non malit credere 
grammaticum, etsi nulla causa fuerit, cur de Felice Harpocraque 
ageretur, tamen totum Suetonii locum exscripsisse quam eum, 
cum satis doctrinae habuerit, tam turpiter peccasse? quis non 
librarium potius indoctum excerpendi studio quam gramraaticum 
in poeta enarrando censebit erravisse? Similiter res se habet in 
scholl. ad X 330 et X 93. Cuius sententiae qui luculentum de- 
sideret argumentum, is adeat schol. Pith. ad I 109, quo inepte 
ad Licinum quoque refertur, quod de Pallante solo recte scriptum 
est. Hic enim Yalla felicissimo casu nobis conservavit duo scho- 
lia optima, quibus seorsum de utroque verissime et copiosissime 
agitur. Ex his igitur sciolus qui excerpta Pithoeana confecit 
librarius unum illud concinnavit scholium absurdum et indoctum. 
Ceterum aliis quoque indiciis scholia codd. Mont. et Sang. ex- 
cerpta esse ex pleniore commentario confirmatur, inaequalitate dico 
et copiae scholiorum, quippe quae in aliis partibus uberrima sit, 
in aliis satis tenuis ac minime sufficiens, et sermonis, qui modo 
continuus dilucidus prolixior, modo abruptus obscurus adstrictus 
brevissimusque sit. Quae vere esse dicta persuasum h&bebit, 
qui — ut unum proferam exemplum — scholl. ad YIII 94 sqq., 
quae integri commentarii imaginem vix immutatam praebere vi- 
dentur, comparaverit cum exilibus excerptis, quae ad YI 1 sqq. 
in codd. Mont. et Sang. leguntur. At si summam rei spectamus, 
qui excerpsit haec scholia, saepius longiora interpretamenta ea- 
demque doctiora et interdum pretiosissima in brevius contraxisse 
et depravasse quani tota omisisse videtur. Sed satis de hac re, 
quam accuratius tractare tempora nos vetant. 

De Probi nomine a Yalla scholiastae suo indito si quis vv. 
dd. cognoscere velit opiniones, videat Fabricii bibl. Lat. t. II 
p. 360 (ed. Y p. 453 n. e), Schopeni diss. de Terentio et Do- 



X 



/ 



'^ 



73 

nato p. 31, Achaintr. luv. v. II pp. 76 et 97, Cramer. L c. 
p. 3, Osann. Beitrage zur Literaturg. v. II p. 27, lahn. proll. 
ad Pers. p. CLYII, Steup. de Probis gramm. p. 78, Matthiam 
L c. p. 3, Strack. L c. p. 2 sq. Cum vero recentiores praeter 
Steupium omnes Probi nomen a Yalla aut errore aut temere 
et sine ulla auctoritate huic commentario impositum esse con- 
tendant, id monendum videtur Domitium Calderinum, cuius 
editio ante Yallianam primo emissa est, et ipsum e libello 
Probi grammatici scholium luvenalianum circumferri dicere; cf. 
supra p. 26 n. 2. Unde probabile fit Yallam invenisse in 
codice suo scholiis luvenalianis praescriptum nomen Probi. Hoc 
autem confirmatur eo, quod in codice Yatic. Urbin. nr. 661 
membran. saec. XI fol. min. scholiis ad luvenalem, quae ipsis 
poetae carminibus absolutis f. 62 incipiunt et usque ad finem 
libri continuantur, altera quidem, sed eiusdem fere aetatis cu- 
ius prima est manu adscriptum legitur PROBVS. Quae res pri- 
mum in notitiam meam venit Spicilegii Eom. t. nono, ubi Maius 
in appendice post praefationem tertia p. YI inter codices inedi- 
tos scholiasten commemorat luvenalis diversum multoque copio- 
siorem edito, qui exstet in codice pervetusto, ubi sint insuper in- 
terlineares glossae. 'Auctor, inquit, dicitur Probus, sed tamen 
homo christianus est, vel certe interpolatum opus usque ad sae- 

culum ferme IX Abrupto hoc commentario circa operis 

medium, usi deinde sumus scholiis aliis' etc. Quae quia cum 
eis, quae Yalla de suo Probo refert, satis bene conveniunt, ami- 
cum A. Elterum, qui Romae moratur, adii, ut quid rei esset 
accuratius indagaret. Qui plurimis in Yaticana bibliotheca luve- 
nalis codicibus inspectis tandem repperit librum a Maio adhibi- 
tum: scholia in medio iuterpretamento ad YIII 227 ex improviso 
abrumpuntur; ultima verba haec sunt: Maiortim effies (sic) mos 
fuit olim. At non esse bona et antiqua, Pithoeanis Yallianisque 
similia, sed ipsa Cornutiana e speciminibus ab amico missis luce 
clarius fit. Id tamen ex inscriptione illa apparet, scholiis luve- 
nalianis Probi nomen medio iam aevo adhaesisse neque Yallae 
errori licentiaeve esse tribuendum. Restat ut Eltero, iuveni 
docto strenuoque, amico fidissimo et humanissimo, pro hoc labo- 
rioso officio, quod tot lectuque tam difficiles codices volvit et 
perscrutatus est, proque ceteris eius in me meritis, quae sunt 
permulta, publicas hoc loco et debitas ex animo agam gratias. 



. t ■ '/f '■ 



\ 



\ 



V I T A. 

^N^atus sum Christopliorus Henricus Stephan Coloniae anno 
h. 8. LVII a. d. Y. Id. Mart. patre Henrico matre Cordula e 
gente Comp, quos ambo defunctos esse vehementer doleo. Fidem 
profiteor catholicam. Litterarum elementis imbutus missus sum 
ad patriae gymnasium ad Ss. Apostolos, ubi per novem annos 
optimorum praeceptorum egregia usus sum disciplina: quos om- 
nes nominare longum est, singulos non pium. Autumno anni 
LXXVI maturitatis testimonio instructus almam Musarum sedem 
Bonnensem adii ibique per octo seraenstria inter cives fui aca- 
demicos. Docuerunt me viri clarissimi Bernays Buecheler Klein 
Maurenbrecher Menzel Mever Neuhaeuser Schaefer Usener. Bue- 
cheleri et Useneri benevolentia factum est, ut vere anni LXXVIII 
in seminarium philologicum regium reciperer, cuius per duos annos 
sodalis fui ordinarius. Praeterea Buecheler exercitationibus suis 
epigraphicis, Schaefer et Menzel seminario historico ut interessem 
benigne concesserunt. Quibus viris omnibus gratias ago debitas; 
praecipue vero Buechelerum Schaeferum L^senerum, qui studia 
mea singulari comitate adiuverunt et aluerunt, pientissima semper 
colam memoria. 



\ 



/ 





SENTENTIAE CONTROVERSAE. 



luv. VII 184 — 185 sic scribendum est: 

quanticumque domus, venit qui fercula docte 
conponit, venit qui pulmentaria condit. 

Cic. ep. ad Att. I 13, 5 verba: 'a. d. III. Non. Decembr. 
mendose fuisse animadverteram.' ad Metellinam quae dicitur 
orationem spectare videntur. 

In Poenuli Plautinae exitu altero, quem solum genuinum 
esse non modo argumento a Brugmano prolato, sed etiam 
aliis ex utriusque scaenae (1304 — 1355 et 1356 — 1406 Gepp.) 
sermone et arte petitis probare licet, verba: 'Heus tu, leno' 
(v. 1382) et: 'Ut iamiam mi argentum reddas, priusquam 
in nervum abducere.' (v. 1383) et: 'Curato' (v. 1402) 
Antamoenidae tribuenda sunt. 

Ib. V. 1398 sic scribi velim: 

Leno, tu aut amicam mihi des facito aut mihi reddas minam. 

Vell. II 118, 2 legendum censeo: 

Arminius, Sigimeri principis gentis Cheruscorum filius. 

Aesch. Sept. 169 codicis Medicei scriptura: 
'BvfoixoQ SLTjv TM yvruixsuo yivsL 
mordicus tenenda est. 

Hymn. Hom. XXXIII 16 scribendum propono: 

vaviaig ariuaia xaXa, iwvov "kvoiV ol de idovTsg. 

In Plat. Menon. 95 E neque cum Bekkero fisra^ag mutan- 
dum in xam^oeg, 'n^que ex J^Jal.Wr/is' v.ei^bis conicere licet (cf. 
Bergk. mus: Hhen. III p. 4l6''et' poett. lyrr. ad Theogn. 
435) in ve¥£^et int3;;ra, Theo^nidis elegiarum collectione 
non ita fc>i>^o- ; intcrvallo se.pgprataj fmsse duo carmina, e 



» » ' » i t j > 

» » » i J ' > 



/ 



r ' 



•^••■:*f:?fS¥fs^^ 



r-f., ■■ 



'-'- •■- •,':*^-/ 



'■:m 



76 

quibus deprompti sunt v xsus, quos philosophus adfert (Tlieogu. 
33—36 et 434—438). 
9. Iii Euripidis strophis vere dactylo-epitriticis iuter singulos 
versus, si sola verba spectamus, numquam maior pausa 
intercedit quam unius raorae, i. e. numquam duorum ver- 
suum, quorum alter alterum excipit, prior tbesi concluditur, 
posterior ab anacrusi incipit. 



\ 












J. ' ' 






\ < 



cc 



T' 



% 




? m 



• 



f 






i 

I ¥ 



OCMCO 



f--#- mrT{ 



l